Quan hệ hôn nhân trong trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 là một vấn đề pháp lý đặc thù, đây là trường hợp ngoại lệ nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các cặp vợ chồng hình thành trong bối cảnh trước đây việc đăng ký kết hôn chưa được thực hiện phổ biến. Mặc dù số lượng trường hợp ngày càng giảm do yếu tố thời gian, nhưng trên thực tế, đây vẫn là một trong những nguyên nhân phát sinh nhiều tranh chấp, đặc biệt liên quan đến đất đai, thừa kế và xác định quan hệ nhân thân.
Trao Giấy chứng nhận kết hôn trường hợp đăng ký kết hôn cho những người chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 tại UBND xã Quảng Khê, tỉnh Lâm Đồng
Việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người đã sống chung với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 (hôn nhân thực tế) và hiện nay họ không còn sống chung với nhau nhưng chưa ly hôn hoặc không có sự kiện chết được quy định tại khoản 1 Điều 33 Thông tư số 04/2020/TT-BTP: “Nếu chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 và chưa ly hôn hoặc không có sự kiện vợ (chồng) chết hoặc bị tuyên bố là đã chết thì ghi rõ là hiện tại đang có vợ/chồng là bà/ông....”
Giải quyết việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân đối với trường hợp chung sống trước ngày 03/01/1987
tại UBND phường Nam Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng
Theo đó, quá trình xem xét cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho những trường hợp chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 được căn cứ theo quy định của Nghị quyết số 35/2000/QH10 ngày 09/6/2000 của Quốc hội về việc thi hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Thông tư số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001 hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 35/2000/QH10 và Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 06/01/2016 hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, cụ thể:
Điểm b khoản 4 Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 06/01/2016 quy định: Người đang có vợ hoặc có chồng là người xác lập quan hệ vợ chồng với người khác trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn và chưa ly hôn hoặc không có sự kiện vợ (chồng) của họ chết hoặc vợ (chồng) của họ không bị tuyên bố là đã chết.
Đồng thời, theo hướng dẫn tại điểm c mục 2 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001 thì “Được coi là nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng, nếu họ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Có tổ chức lễ cưới khi về chung sống với nhau;
- Việc họ về chung sống với nhau được gia đình (một bên hoặc cả hai bên) chấp nhận;
- Việc họ về chung sống với nhau được người khác hay tổ chức chứng kiến;
- Họ thực sự chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình.
Thời điểm nam và nữ bắt đầu chung sống với nhau như vợ chồng là ngày họ tổ chức lễ cưới hoặc ngày họ về chung sống với nhau được gia đình (một hoặc cả hai bên) chấp nhận hoặc ngày họ về chung sống với nhau được người khác hay tổ chức chứng kiến hoặc ngày họ thực sự bắt đầu chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình”.
Như vậy, qua kiểm tra, xác minh, nếu hai bên xác lập quan hệ chung sống trước ngày 03/01/1987 và thuộc một trong 4 trường hợp nêu trên, hiện tại chưa đăng ký kết hôn và chưa ly hôn hoặc không có sự kiện vợ/chồng chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết thì hiện tại là người đang có vợ/chồng theo quy định của Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 06/01/2016, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ xác nhận tình trạng hôn nhân cho người yêu cầu là “Hiện đang có chồng/vợ là bà/ông...”.
Việc xác nhận tình trạng hôn nhân cho người đã chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 nhằm ghi nhận đúng tình trạng hôn nhân hiện tại của người yêu cầu theo quy định của pháp luật, phục vụ công tác quản lý nhà nước về hộ tịch, bảo đảm thực hiện đúng chế độ hôn nhân một vợ, một chồng và làm căn cứ giải quyết các thủ tục hành chính, giao dịch dân sự tài sản có liên quan trong thời kỳ hôn nhân thực tế, từ đó góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, đặc biệt là quyền lợi của phụ nữ trong các giao dịch liên quan đến tài sản được xác lập trong thời kỳ hôn nhân.
Chu Nga - Phòng Hành chính tư pháp