Trường hợp của ông Trần Văn Thơ đề nghị UBND xã Hàm Thuận cải chính thông tin trong Giấy chứng nhận kết hôn được UBND xã Hàm Thuận cấp ngày 03/8/1983. Ông Thơ đề nghị cải chính năm sinh từ 1961 thành 1964. Ông cung cấp các giấy tờ hiện nay và Giấy khai sinh được đăng ký lại (năm 2025) đều thể hiện năm sinh 1964. Trường hợp trên, nếu cải chính năm sinh trên Giấy chứng nhận kết hôn thì tại thời điểm đăng ký kết hôn ông Trần Văn Thơ chưa đủ tuổi đăng ký kết hôn theo Điều 6 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 (con gái từ 18 tuổi trở lên, con trai từ 20 tuổi trở lên mới được kết hôn). Việc cải chính sẽ dẫn đến việc đăng ký kết hôn của ông Trần Văn Thơ là trái quy định pháp luật.
Hỏi: Trường hợp của ông Trần Văn Thơ có được cải chính không?
Đáp: Theo quy định, cải chính hộ tịch chỉ được thực hiện khi có đủ căn cứ xác định có sai sót trong quá trình đăng ký hộ tịch do lỗi của công chức làm công tác hộ tịch hoặc do người yêu cầu đăng ký hộ tịch. Không được cải chính giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ chỉ nhằm hợp thức hóa thông tin trên các giấy tờ khác (khoản 2 Điều 7 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ).
Vì vậy, trước khi quyết định cải chính, cơ quan đăng ký hộ tịch phải kiểm tra, xác minh đầy đủ căn cứ pháp lý và quá trình đăng ký hộ tịch.
Hỏi: Vậy Giấy khai sinh có phải là căn cứ để điều chỉnh thông tin trên Giấy công nhận kết hôn không?
Đáp: Về nguyên tắc, Giấy khai sinh được đăng ký đúng quy định là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân. Các hồ sơ, giấy tờ khác có thông tin về ngày, tháng, năm sinh phải phù hợp với Giấy khai sinh. Trường hợp thông tin khác với Giấy khai sinh thì cơ quan quản lý hồ sơ, giấy tờ có trách nhiệm điều chỉnh cho phù hợp (Điều 6 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ).
Tuy nhiên, trong trường hợp của ông Trần Văn Thơ, Giấy khai sinh được đăng ký lại sau thời điểm cấp Giấy chứng nhận kết hôn năm 1983. Do đó, không thể chỉ căn cứ vào Giấy khai sinh đăng ký lại để giải quyết ngay yêu cầu cải chính mà cần kiểm tra tính hợp pháp của việc đăng ký lại khai sinh.
Hỏi: Cơ quan đăng ký hộ tịch cần kiểm tra những nội dung gì?
Đáp: UBND xã Hàm Thuận cần kiểm tra, đối chiếu và xác minh việc đăng ký lại khai sinh của ông Trần Văn Thơ, trong đó cần làm rõ thẩm quyền, quy trình, thủ tục, thành phần hồ sơ và căn cứ đăng ký lại khai sinh có bảo đảm đúng quy định pháp luật hay không.
Hình ảnh: người dân thực hiện TTHC tại Bộ phận Một cửa của UBND xã Hàm Thuận
Hỏi: Nếu xác định việc đăng ký lại khai sinh là đúng quy định thì xử lý như thế nào?
Đáp: Nếu việc đăng ký lại khai sinh được xác định là đúng quy định pháp luật thì căn cứ Giấy khai sinh được cấp hợp lệ để thực hiện cải chính thông tin trên Giấy chứng nhận kết hôn.
Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý một vấn đề pháp lý quan trọng: nếu cải chính năm sinh của ông Thơ từ 1961 thành 1964, thì tại thời điểm đăng ký kết hôn năm 1983, ông Thơ chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định pháp luật tại thời điểm đó. Điều này dẫn đến việc đăng ký kết hôn được xác định là trái quy định pháp luật.
Hỏi: Nếu đã xác định việc cải chính sẽ dẫn đến xác định cuộc hôn nhân được đăng ký trái pháp luật thì UBND xã có tự ý hủy Giấy chứng nhận kết hôn không?
Đáp: Không. Trường hợp Giấy khai sinh được xác định cấp hợp lệ và các giấy tờ khác phải điều chỉnh theo Giấy khai sinh, thì đối với Giấy chứng nhận kết hôn đã cấp, trước khi cải chính phải đề nghị Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật (theo quy định tại khoản 2, 3 Điều 10 và khoản 1, 2 và 3 Điều 11 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014).
Hỏi: Nếu Tòa án vẫn công nhận quan hệ hôn nhân thì giải quyết thế nào?
Đáp: Trường hợp Tòa án giải quyết yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật nhưng vẫn công nhận quan hệ hôn nhân theo quy định, UBND xã Hàm Thuận thực hiện ghi vào Sổ hộ tịch việc công nhận quan hệ hôn nhân đó và hướng dẫn công dân thực hiện thủ tục cải chính hộ tịch theo quy định.
Hỏi: Nếu Tòa án quyết định hủy việc kết hôn và không công nhận quan hệ hôn nhân thì sao?
Đáp: UBND xã Hàm Thuận căn cứ quyết định của Tòa án để ghi vào Sổ hộ tịch việc hủy kết hôn. Nếu công dân có nhu cầu xác lập quan hệ hôn nhân thì thực hiện đăng ký kết hôn theo quy định pháp luật hiện hành.
Hỏi: Vậy, nếu phát hiện việc đăng ký lại khai sinh năm 2025 không đúng quy định thì sao?
Đáp: Nếu xác định việc đăng ký lại khai sinh không bảo đảm các nguyên tắc, quy định pháp luật, chẳng hạn không căn cứ vào bản sao Giấy khai sinh hoặc giấy tờ được cấp hợp lệ đầu tiên, thì căn cứ kết quả kiểm tra, xác minh để xử lý theo quy định, có thể thực hiện cải chính hoặc thu hồi, hủy bỏ.
Hỏi: Qua tình huống này, cán bộ hộ tịch cần lưu ý điều gì?
Đáp: Khi giải quyết yêu cầu cải chính hộ tịch, không nên chỉ căn cứ vào giấy tờ hiện có của công dân mà phải xác định rõ nguồn gốc thông tin, trình tự đăng ký hộ tịch và căn cứ pháp lý của giấy tờ được cấp. Đặc biệt, đối với những trường hợp giấy tờ hộ tịch được đăng ký lại sau khi một sự kiện hộ tịch khác đã được đăng ký, cần kiểm tra tính hợp pháp của việc đăng ký lại trước khi sử dụng giấy tờ đó làm căn cứ cải chính.
Trường hợp ông Trần Văn Thơ cho thấy việc cải chính một thông tin tưởng như đơn giản là năm sinh có thể làm phát sinh hệ quả pháp lý đối với một sự kiện hộ tịch đã được đăng ký trước đó. Vì vậy, việc giải quyết phải được thực hiện thận trọng, có kiểm tra, xác minh đầy đủ và bảo đảm đúng trình tự, thẩm quyền.
Kim Oanh, Phòng HCTP