Chị Nguyễn Lê Nhã Uyên hiện đang sinh sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ nhỏ, chị đã cảm thấy bản thân không phù hợp với hình ảnh nữ giới truyền thống. Chị thường để tóc ngắn, mặc trang phục nam và mong muốn được sống đúng với con người thật của mình. Tuy nhiên, tên gọi “Nhã Uyên” mang đậm nét nữ tính lại thường khiến nhiều người nhầm lẫn về giới tính của chị. Trong công việc, mỗi khi gặp gỡ khách hàng, chị đều phải giải thích về bản thân do tên gọi không đồng nhất với ngoại hình thực tế. Điều này khiến chị gặp nhiều áp lực, mất tự tin và ảnh hưởng trực tiếp đến công việc cũng như cuộc sống hằng ngày.
Xuất phát từ thực tế đó, chị mong muốn được thay đổi chữ đệm và tên từ “Nguyễn Lê Nhã Uyên” thành “Nguyễn Lê Bá Thiện” để phù hợp hơn với diện mạo hiện tại, từ đó tạo thuận lợi trong giao tiếp và công việc.
Hỏi: Chị Nguyễn Lê Nhã Uyên có được quyền thay đổi chữ đệm, tên từ Nguyễn Lê Nhã Uyên thành Nguyễn Lê Bá Thiện để phù hợp với ngoại hình của mình hay không?
Trả lời: Có. Theo các quy định pháp luật hiện hành, trường hợp của chị Uyên hoàn toàn có cơ sở để được xem xét giải quyết. Cụ thể như sau:
Về quyền thay đổi tên: Điểm a khoản 1 Điều 28 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi tên trong trường hợp: “a) Theo yêu cầu của người có tên mà việc sử dụng tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, đến danh dự, quyền, lợi ích hợp pháp của người đó”.
Về thẩm quyền và căn cứ thay đổi hộ tịch:
“Theo khoản 10 Điều 4 Luật Hộ tịch năm 2014, thay đổi hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch của cá nhân khi có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật dân sự.
Khoản 1 Điều 26 Luật Hộ tịch quy định việc thay đổi họ, chữ đệm và tên của cá nhân trong nội dung khai sinh đã đăng ký được thực hiện khi có căn cứ theo quy định của pháp luật dân sự”.
Đối với trường hợp của chị Uyên, do tên cũ gây nhầm lẫn về giới tính và ảnh hưởng trực tiếp đến công việc cũng như cuộc sống hằng ngày (được coi là lý do chính đáng), chị có quyền làm thủ tục xin thay đổi. Sau khi kiểm tra, xác minh hồ sơ thấy việc thay đổi là có cơ sở và phù hợp với thực tế, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ tiến hành giải quyết việc thay đổi hộ tịch cho chị theo quy định của pháp luật.
Hỏi: Việc thay đổi tên có ảnh hưởng đến các quyền và nghĩa vụ dân sự đã được xác lập trước đó hay không?
Trả lời: Không. Theo quy định tại khoản 3 Điều 28 Bộ luật Dân sự năm 2015: “Việc thay đổi tên của cá nhân không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo tên cũ.”
Do đó, các giấy tờ và giao dịch trước đây của chị Uyên vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý; chị chỉ cần thực hiện thủ tục cập nhật thông tin trên các giấy tờ tùy thân để thuận tiện cho các giao dịch về sau.
Hỏi: Nếu chị Uyên đã chuyển đổi giới tính thì có được thay đổi hộ tịch từ giới tính nữ thành nam hay không?
Trả lời: Không. Theo Điều 37 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định về chuyển đổi giới tính “Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật. Cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được chuyển đổi theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.
Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận quyền chuyển đổi giới tính và quy định cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; đồng thời được hưởng các quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được chuyển đổi. Tuy nhiên, pháp luật quy định về hộ tịch, và các luật khác hiện nay chưa có quy định về việc thay đổi giới tính. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam cũng chưa ban hành luật chuyên ngành quy định về điều kiện, trình tự, thủ tục chuyển đổi giới tính và việc đăng ký thay đổi hộ tịch đối với người đã chuyển đổi giới tính. Vì vậy, việc thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi hộ tịch về giới tính chưa có cơ sở để thực hiện.
Việc mang tên gọi không còn phù hợp với giới tính, ngoại hình và cuộc sống thực tế có thể dẫn đến nhiều khó khăn trong học tập, lao động, giao dịch hành chính cũng như trong các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, việc xem xét thay đổi tên phù hợp là cần thiết nhằm bảo đảm quyền nhân thân, hạn chế những hiểu nhầm, mặc cảm hoặc các tình huống ảnh hưởng đến tâm lý, danh dự của công dân, giúp họ tự tin hòa nhập và ổn định cuộc sống.
Bài học rút ra:
Mỗi cá nhân đều có quyền được sống đúng với giới tính, bản dạng giới và con người thật của mình. Quyền này cần được gia đình và xã hội tôn trọng, thấu hiểu và chia sẻ. Thực tế cho thấy, việc tên gọi không còn phù hợp với diện mạo và giới tính sẽ gây ra nhiều rào cản trong công việc, giao tiếp, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, danh dự cũng như các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Pháp luật Việt Nam luôn tôn trọng và bảo vệ quyền nhân thân của mỗi cá nhân. Khi có căn cứ cho thấy việc sử dụng tên gọi hiện tại gây nhầm lẫn hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống, công dân hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, giải quyết việc thay đổi họ, chữ đệm và tên theo đúng quy định của pháp luật.
Kim Oanh, Phòng HCTP