Theo Luật Hộ tịch năm 2026, từ ngày 01/3/2027 việc đăng ký nhận cha, mẹ, con được thực hiện thuận lợi hơn cho người dân, theo hướng không còn phụ thuộc vào nơi cư trú của các bên, theo đó tại Điều 8 và Điều 18 Luật Hộ tịch năm 2026 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027) quy định thẩm quyền đăng ký nhận cha, mẹ, con như sau:
Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký nhận cha, mẹ, con cho các trường hợp: Giữa công dân Việt Nam với nhau mà ít nhất một bên cư trú ở trong nước; giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài với nhau mà ít nhất một bên cư trú tại Việt Nam; giữa công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam với nhau; giữa người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam với nhau; giữa người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam và người nước ngoài với nhau; giữa người nước ngoài với nhau mà ít nhất một bên thường trú tại Việt Nam.
Như vậy, từ ngày 01/3/2027, người dân có thể thực hiện đăng ký nhận cha, mẹ, con tại Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền mà không phải phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân.
Hình ảnh giải quyết thủ tục hành chính tại phường Xuân Hương – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng
TÌNH HUỐNG PHÁP LÝ: Đăng ký nhận cha, mẹ, con giữa công dân việt nam cư trú ở trong nước với công dân việt nam định cư ở nước ngoài không phụ thuộc nơi cư trú
Ông Nguyễn Văn Nam là công dân Việt Nam, hiện đang định cư tại Đức. Năm 2020, ông Nam có thời gian về làm việc tại tỉnh Lâm Đồng và có quan hệ tình cảm với bà Trần Thị Hoa, là công dân Việt Nam thường trú tại xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.
Năm 2021, bà Hoa sinh một bé trai là Trần Minh Khang (đã được khai sinh theo diện chưa xác định được cha và đăng ký thường trú tại xã Đức Trọng). Hiện nay bà Hoa và con đang sinh sống và làm việc tại phường Xuân Hương – Đà Lạt.
Năm 2026, ông Nam về Việt Nam làm việc tại phường Xuân Hương – Đà Lạt và có dự định trong thời gian tới sẽ thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, con nhằm xác lập mối quan hệ cha, con và bổ sung thông tin người cha trên Giấy khai sinh của con. Ông Nam đã chuẩn bị giấy tờ tùy thân và kết quả giám định ADN để chứng minh quan hệ cha, con, đồng thời bà Hoa cũng đồng ý với việc ông Nam nhận cháu Khang là con. Để đảm bảo việc nhận con được thực hiện thuận lợi, ông Nam liên hệ Ủy ban nhân dân phường Xuân Hương – Đà Lạt, nơi ông đang làm việc và cũng là nơi bà Hoa và cháu Khang đang sinh sống, để đề nghị hướng dẫn việc nhận cha, con.
Đối chiếu quy định hiện hành (Luật Hộ tịch năm 2014): Ông Nam là công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài nên đây là trường hợp có yếu tố nước ngoài. Theo quy định của Luật Hộ tịch năm 2014 và Nghị định số 120/2025/NĐ-CP, trường hợp giữa công dân Việt Nam cư trú ở trong nước với công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được nhận là cha, mẹ, con. Như vậy, Ủy ban nhân dân xã Đức Trọng là cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền giải quyết.
Tuy nhiên, theo Luật Hộ tịch năm 2026 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027), thẩm quyền đăng ký nhận cha, mẹ, con được quy định theo hướng không phụ thuộc vào nơi cư trú đối với trường hợp đăng ký nhận cha, mẹ, con giữa công dân Việt Nam với nhau mà ít nhất một bên cư trú ở trong nước.
Như vậy, kể từ ngày 01/3/2027, ông Nam có thể nộp hồ sơ nhận cha, con tại UBND cấp xã có thẩm quyền thuận tiện, nơi phù hợp với điều kiện của ông và của cháu Khang (có thể là UBND phường Xuân Hương – Đà Lạt hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã bất kỳ nào).
Tình huống trên cho thấy sự khác biệt cơ bản trong cách xác định thẩm quyền giữa Luật Hộ tịch năm 2014 và Luật Hộ tịch năm 2026.
Theo Luật Hộ tịch năm 2014, đối với trường hợp giữa công dân Việt Nam cư trú ở trong nước với công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài, việc xác định thẩm quyền gắn với nơi cư trú của người được nhận là cha, mẹ, con.
Trong khi đó, theo Luật Hộ tịch năm 2026, trường hợp giữa công dân Việt Nam với nhau mà ít nhất một bên cư trú ở trong nước thì Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký nhận cha, mẹ, con không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân.
Quy định mới theo Luật Hộ tịch năm 2026 góp phần giảm chi phí, thời gian đi lại, tạo thuận lợi cho người dân, đặc biệt là những trường hợp có một bên đang sinh sống, làm việc hoặc định cư ở nước ngoài.
Chu Nga – Phòng Hành chính tư pháp