Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 18/2026/NĐ-CP ngày 14/01/2026 sửa đổi, bổ sung một số nghị định nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp. Theo đó, tại Điều 11, Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm nhằm tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm, phù hợp với bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả.
* Về cắt giảm giấy tờ, tái sử dụng thông tin, dữ liệu trong giải quyết yêu cầu đăng ký, yêu cầu cung cấp thông tin về biện pháp bảo đảm:
Điểm mới của Nghị định số 18/2006/NĐ-CP trong thực thi phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính về đăng ký biện pháp bảo đảm là cắt giảm giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ đăng ký, hồ sơ yêu cầu cung cấp thông tin theo hướng quy định trách nhiệm của cơ quan đăng ký trong việc tái sử dụng thông tin, dữ liệu trong giải quyết yêu cầu đăng ký, yêu cầu cung cấp thông tin, thay thế cho việc yêu cầu người dân nộp giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ đăng ký, hồ sơ yêu cầu cung cấp thông tin.
Theo quy định tại khoản 4 Điều 11 Nghị định số 18/2006/NĐ-CP, người yêu cầu đăng ký chỉ phải nộp một lần văn bản của pháp nhân giao nhiệm vụ cho chi nhánh thực hiện chức năng của pháp nhân trong yêu cầu đăng ký, yêu cầu cung cấp thông tin, trừ trường hợp văn bản này có nội dung giao nhiệm vụ cho chi nhánh theo từng vụ việc. Đối với các lần đăng ký, yêu cầu cung cấp thông tin tiếp theo, cơ quan đăng ký có trách nhiệm số hóa, lưu giữ văn bản này và chủ động sử dụng thông tin, dữ liệu đã có, không yêu cầu người yêu cầu đăng ký nộp lại giấy tờ này, trừ trường hợp có văn bản khác thay đổi nội dung hoặc thay thế văn bản đã được số hóa, lưu giữ.
Quy định này nhằm thực thi phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm theo Quyết định số 1819/QĐ-TTg ngày 25/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ, qua đó, góp phần cắt giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính về đăng ký, cung cấp thông tin về biện pháp bảo đảm.
* Về cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết; thay thế tài liệu, giấy tờ thuộc thành phần hồ sơ đăng ký bằng việc khai thác thông tin, dữ liệu:
Trên cơ sở rà soát, đánh giá nhu cầu của người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính, Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ thủ tục cấp bản sao văn bản chứng nhận đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tàu bay. Việc bãi bỏ thủ tục này xuất phát từ thực tế chưa phát sinh hồ sơ liên quan đến TTHC cấp bản sao văn bản chứng nhận đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tàu bay. Đồng thời, theo quy định của pháp luật về hàng không, hiện đã có TTHC “Cung cấp thông tin trong Sổ đăng bạ tàu bay Việt Nam”, bao quát nội dung của TTHC này. Do đó, Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã cắt giảm thủ tục hành chính về cấp bản sao văn bản chứng nhận đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tàu bay.
Nghị định số 18/2026/NĐ-CP cũng đã sửa đổi các quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP theo hướng thay thế giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ giấy bằng việc khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia, Cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu tại Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP 15/11/2025 của Chính phủ. Theo quy định tại khoản 7 Điều 4 Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất là thành phần hồ sơ của thủ tục hành chính được thay thế bằng việc khai thác, sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Trên cơ sở quy định này, khoản 2 Điều 11 Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định về nguyên tắc đăng ký, theo đó: trường hợp giấy tờ thuộc thành phần hồ sơ đăng ký đã được thay thế bằng việc khai thác, sử dụng thông tin tương ứng từ các Cơ sở dữ liệu quốc gia, Cơ sở dữ liệu chuyên ngành do cơ quan chủ quản công bố theo quy định của pháp luật thì người yêu cầu đăng ký không phải nộp giấy tờ này, cơ quan đăng ký không yêu cầu người yêu cầu đăng ký phải nộp giấy tờ này trong hồ sơ đăng ký đó mà thực hiện việc khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu để giải quyết thủ tục hành chính về đăng ký, cung cấp thông tin về biện pháp bảo đảm. Trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác để thay thế cho giấy tờ là thành phần hồ sơ đăng ký thì cơ quan đăng ký yêu cầu người yêu cầu đăng ký nộp giấy tờ tương ứng thuộc thành phần hồ sơ đăng ký theo quy định tại Nghị định này để giải quyết việc đăng ký.
Đồng thời, tại Nghị định số 18/2026/NĐ-CP việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP được áp dụng đối với hồ sơ đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. Theo đó, khoản 9 Điều 18 Nghị định số 18/2026/NĐ-CP quy định: Bản gốc Giấy chứng nhận đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất là thành phần hồ sơ đăng ký quy định tại các điều từ Điều 26 đến Điều 33 Nghị định này hoặc được quy định tại Điều 36 Nghị định này được thay thế bằng việc khai thác, sử dụng thông tin tương ứng từ Cơ sở dữ liệu đất đai mà không phải nộp trong hồ sơ đăng ký.
Quy định nêu trên của Nghị định số 18/2026/NĐ-CP góp phần thực hiện thực chất, hiệu quả nguyên tắc khai thác, sử dụng thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu để thay thế thành phần hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính của Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, qua đó, cắt giảm giấy tờ, tiết kiệm chi phí, thời gian thực hiện thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong cung cấp dịch vụ công của cơ quan đăng ký.
* Về đổi mới quy trình thực hiện thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất
Một nội dung cải cách thủ tục hành chính nổi bật của Nghị định số 18/2026/NĐ-CP là thay đổi quy trình thực hiện thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. Theo quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP, thông tin về đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất được xác nhận trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Tuy nhiên, theo quy định của điểm b khoản 2 Điều 11 Nghị quyết số 254/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, kể từ ngày 01/01/2026 nội dung đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với được cập nhật biến động vào Cơ sở dữ liệu đất đai mà không phải xác nhận trên Giấy chứng nhận đã cấp.
Trên cơ sở quy định của Nghị quyết số 254/2025/QH15, Nghị định số18/2026/NĐ-CP đã quy định, trường hợp đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, cơ quan đăng ký không thực hiện xác nhận đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất mà thực hiện cập nhật nội dung đăng ký thế chấp vào Cơ sở dữ liệu đất đai (khoản 9 Điều 11). Trường hợp có yêu cầu đăng ký thay đổi để rút bớt tài sản thế chấp hoặc có yêu cầu xóa đăng ký thế chấp mà nội dung đăng ký thế chấp trước đó đã được ghi trên Giấy chứng nhận thì thực hiện việc cập nhật nội dung xóa đăng ký đối với tài sản thế chấp được rút bớt hoặc xóa đăng ký thế chấp vào Cơ sở dữ liệu đất đai, đồng thời thực hiện xác nhận nội dung xóa đăng ký đối với tài sản thế chấp được rút bớt hoặc xóa đăng ký thế chấp trên Giấy chứng nhận (khoản 2 Điều 16).
Với những điểm được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm của Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong công tác cải cách thủ tục hành chính với quan điểm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm tại Nghị định số 18/2026/NĐ-CP sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh.
Bích Trâm – Phòng HCTP