Tháng 4 năm 2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi) và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/03/2027. Đây không chỉ là một cột mốc quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, mà còn là một bước đi mang tính nhân văn sâu sắc. Với phương châm hành động "Cắt giảm giấy tờ - Xóa bỏ địa giới - Số hóa quy trình", đạo luật mới đã cởi bỏ những rào cản hành chính bấy lâu, trở thành điểm tựa vững chắc để bảo vệ quyền lợi, nâng cao vị thế độc lập và tự chủ của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.
1. Đăng ký kết hôn "phi địa giới"
Thay đổi đột phá: Thay vì phải di chuyển xa xôi về nơi thường trú hoặc tạm trú để làm thủ tục như trước đây, Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã mở ra cơ chế liên thông, cho phép người dân đăng ký kết hôn tại bất kỳ Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nào trên toàn quốc, không phụ thuộc vào nơi cư trú.
Bảo vệ quyền lợi cốt lõi của phụ nữ: Quy định này mang ý nghĩa đặc biệt đối với lao động nữ xa quê, đặc biệt là những người làm việc tại các khu công nghiệp hoặc kết hôn khác tỉnh. Giờ đây, người phụ nữ có thể dễ dàng xác lập quan hệ hôn nhân hợp pháp ngay tại nơi cư trú thực tế và làm việc. Việc đơn giản hóa thủ tục này giúp hạn chế tối đa tình trạng chung sống thực tế như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn. Từ đó, quy định tạo dựng cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ người phụ nữ trước các rủi ro về tài sản chung, quyền thừa kế và quyền nuôi con nếu có biến cố xảy ra.
2. Liên thông đăng ký khai sinh tại bệnh viện
Thay đổi đột phá: Luật mới thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu tự động giữa các cơ sở y tế và hệ thống quản lý hộ tịch quốc gia. Ngay khi một đứa trẻ chào đời, thông tin chứng sinh sẽ được chia sẻ ngay lập tức để UBND cấp xã chủ động tiếp nhận và thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ.
Bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em: Sự thay đổi này mang lại sự hỗ trợ thiết thực cho người mẹ trong giai đoạn nhạy cảm nhất. Ngay sau khi sinh, khi thể trạng còn yếu và cần thời gian phục hồi, người mẹ không còn phải lo lắng trong việc đi lại, xếp hàng làm thủ tục hành chính. Thông tin giấy khai sinh và thẻ bảo hiểm y tế miễn phí của em bé sẽ được tích hợp, gửi thẳng về ứng dụng VNeID chỉ trong vòng 24 giờ. Đặc biệt, đối với các bà mẹ đơn thân, quy định đăng ký khai sinh linh hoạt (bao gồm việc lựa chọn họ mẹ) tại bất kỳ đâu chính là một điểm tựa nhân văn sâu sắc. Quy định này giúp họ xóa bỏ rào cản tâm lý, tự tin nuôi con và bảo đảm mọi quyền lợi an sinh xã hội cho đứa trẻ ngay từ thuở lọt lòng.
3. Bãi bỏ "Giấy độc thân" bằng bản giấy
Thay đổi đột phá: Tình trạng hôn nhân giờ đây được cập nhật và quản lý tập trung trên hệ thống dữ liệu điện tử thống nhất. Người dân sẽ không còn phải đi xin "Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân" (giấy độc thân) bằng bản giấy như trước.
Quyền lợi của phụ nữ: Trong cuộc sống hiện đại, người phụ nữ ngày càng độc lập và tham gia sâu rộng vào các hoạt động kinh tế. Mỗi khi thực hiện các giao dịch dân sự như mua bán, chuyển nhượng nhà đất, góp vốn kinh doanh hay vay vốn ngân hàng, chị em không còn bị ràng buộc bởi những thủ tục hành chính rườm rà, tốn thời gian. Việc số hóa giúp người phụ nữ làm chủ dòng tài chính cá nhân một cách nhanh chóng, bảo mật thông tin đời tư và nâng cao quyền tự quyết trong các quyết định kinh tế lớn.
4. Làm chủ thông tin qua VNeID – Tự chủ trong mái ấm gia đình
Thay đổi đột phá: Tất cả giấy tờ hộ tịch điện tử (như Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy khai sinh) đều được cấp hoàn toàn miễn phí và tích hợp trực tiếp vào tài khoản VNeID cá nhân, có giá trị pháp lý tương đương bản giấy.
Bảo vệ quyền lợi và vị thế độc lập của phụ nữ: Trong một số trường hợp mâu thuẫn gia đình, người phụ nữ thường rơi vào thế bất lợi khi bị đối phương giữ hoặc cố tình cất giấu các giấy tờ tùy thân bản giấy nhằm gây áp lực, cản trở việc ly hôn hoặc tranh chấp quyền nuôi con. Với kho dữ liệu số được bảo mật và lưu trữ trực tiếp trên ứng dụng VNeID, người phụ nữ hoàn toàn làm chủ thông tin pháp lý cá nhân của bản thân và các con. Không một cá nhân nào có thể can thiệp, chiếm đoạt hay tước đoạt các quyền lợi hợp pháp này của họ.
Luật Hộ tịch (sửa đổi) không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy, mà chính là "lá chắn công nghệ" kiến tạo nên một nền hành chính văn minh, tin cậy và đầy tinh thần nhân văn. Bằng việc thiết lập các cơ chế linh hoạt, bảo mật và tinh gọn, đạo luật mới đã trao quyền tự chủ cho người dân, trong đó phụ nữ là một trong những đối tượng được thụ hưởng sâu sắc nhất. Khi được giải phóng khỏi những thủ tục hành chính rườm rà, người phụ nữ sẽ có thêm sự tự tin, vị thế và nền tảng vững chắc để vừa vẹn toàn thiên chức trong gia đình, vừa khẳng định vai trò độc lập, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của xã hội.
Châu Vân, Phòng HCTP