Trong xu thế hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Không còn bó hẹp trong không gian gia đình, phụ nữ ngày nay tự tin bước ra xã hội, khẳng định năng lực, tự chủ kinh tế và làm chủ cuộc đời. Độc lập tài chính đã và đang trở thành chiếc chìa khóa vạn năng giúp người phụ nữ hiện đại tự tin khẳng định giá trị bản thân, thực hiện quyền bình đẳng giới và đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của cộng đồng.
Tuy nhiên, đằng sau hành trình tự chủ ấy là những áp lực vô hình từ rào cản về giới và định kiến xã hội. Nhiều phụ nữ đang vô tình rơi vào cái bẫy "hoàn hảo" – gồng mình để vừa là nhân viên xuất sắc, người kinh doanh giỏi, vừa phải vẹn toàn vai trò người mẹ nuôi dạy con xuất sắc, người vợ đảm đang quán xuyến mọi việc nhà. Sự ôm đồm, gồng gánh ấy lâu dần dẫn đến tình trạng kiệt sức tổn hại nghiêm trọng đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Chính vì vậy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) nâng cao nhận thức về quyền tự chủ gắn liền với việc bảo vệ sức khỏe, cân bằng cuộc sống cho phụ nữ là một nhiệm vụ trọng tâm nhằm hướng tới một xã hội bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc bền vững.
Vị thế mới và những áp lực kép từ số liệu thực tiễn
Sự đóng góp của phụ nữ vào nền kinh tế là không thể phủ nhận, nhưng áp lực họ gánh vác cũng tỷ lệ thuận theo đó. Các số liệu thống kê thực tế đã chỉ ra "bức tranh hai màu" của người phụ nữ hiện đại:
Về vị thế kinh tế và pháp lý: Phụ nữ Việt Nam có tỷ lệ tham gia lực lượng lao động thuộc nhóm cao nhất thế giới, đạt trên 70%. Tỷ lệ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ chiếm khoảng 26,5%, xếp hạng cao trong khu vực Đông Nam Á. Điều này minh chứng cho việc thực thi hiệu quả các chính sách bình đẳng giới và quyền lao động của phụ nữ trong thời gian qua.
Về gánh nặng việc nhà không tên: Dù tham gia lao động kiếm tiền bình đẳng, phụ nữ vẫn đang gánh vác phần lớn công việc nội trợ. Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), trung bình phụ nữ Việt Nam dành tới 5 giờ mỗi ngày cho các công việc gia đình, chăm sóc nhà cửa, con cái – nhiều hơn nam giới từ 2 đến 2,5 giờ.
Hệ lụy về sức khỏe tinh thần: Khảo sát về sức khỏe nghề nghiệp cho thấy có tới gần 60% phụ nữ làm việc trong lĩnh vực văn phòng và kinh doanh thừa nhận họ từng rơi vào trạng thái kiệt sức, stress kéo dài do áp lực cân bằng giữa công việc và cuộc sống.
Thực trạng này đòi hỏi các cơ chế pháp lý và công tác truyền thông phải thấu hiểu và chia sẻ với người phụ nữ, không chỉ cổ vũ phụ nữ độc lập, tự chủ mà còn phải bảo vệ quyền được nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe và tinh thần của họ.
Hiện nay, Hệ thống pháp luật Việt Nam luôn hoàn thiện các quy định nhằm bảo vệ toàn diện cho phụ nữ, tạo điều kiện để chị em phát triển sự nghiệp mà vẫn đảm bảo an sinh cuộc sống. Việc hiểu và vận dụng pháp luật chính là lá chắn giúp phụ nữ không bị vắt kiệt sức lao động:
Bộ luật Lao động: Quy định rõ các chính sách thai sản, giảm giờ làm cho lao động nữ nuôi con nhỏ, cấm các hành vi phân biệt đối xử về giới trong việc trả lương và cơ hội thăng tiến. Pháp luật bảo vệ quyền được nghỉ ngơi hợp lý của người lao động là phụ nữ và sau giờ làm việc.
Luật Bình đẳng giới: Khẳng định nam, nữ bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình. Việc chia sẻ trách nhiệm thực hiện công việc gia đình giữa các thành viên là nguyên tắc cơ bản để giải phóng phụ nữ khỏi gánh nặng kép.
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình: Không chỉ bảo vệ phụ nữ khỏi bạo lực thể xác mà còn ngăn chặn các hành vi bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế, ép buộc lao động quá sức trong phạm vi gia đình.
Giải pháp cân bằng, khẳng định giá trị bền vững
Công tác tuyên truyền, PBGDPL cần định hướng cho phụ nữ thực hiện các giải pháp thiết thực sau:
Thay đổi tư duy về sự "Cân bằng": Chấp nhận rằng không ai có thể hoàn hảo 100% ở mọi vai trò cùng một lúc. Cân bằng nghĩa là biết ưu tiên công việc theo từng giai đoạn thích hợp. Từ bỏ áp lực từ những hình mẫu "siêu nhân" để sống phù hợp với năng lực cá nhân.
Thực thi quyền chia sẻ trong gia đình: Thẳng thắn chia sẻ, phân công trách nhiệm quán xuyến gia đình, nuôi dạy con cái với người bạn đời. Việc nhà là trách nhiệm chung của các thành viên, không phải là nghĩa vụ riêng của phụ nữ.
Đầu tư cho "Quỹ thời gian bản thân" (Me-time): Coi trọng sức khỏe thể chất và tinh thần là quyền lợi hợp pháp và chính đáng. Dành thời gian tái tạo sức lao động mỗi ngày để phòng ngừa các hội chứng tâm lý tiêu cực.
Công tác PBGDPL đóng vai trò cầu nối để các cơ quan, tổ chức và gia đình cùng đồng hành, giảm tải áp lực cho phụ nữ, trong đó:
Các cơ quan, doanh nghiệp: Chấp hành nghiêm chỉnh luật lao động, xây dựng môi trường làm việc văn minh, không định kiến; hỗ trợ linh hoạt về thời gian đối với lao động nữ nuôi con nhỏ để giảm tỷ lệ áp lực công sở.
Cộng đồng và các cấp Hội: Tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa các hình thức truyền thông pháp luật trực tuyến và trực tiếp; lồng ghép nội dung bình đẳng giới vào các buổi sinh hoạt khu dân cư; nhân rộng các mô hình câu lạc bộ "Gia đình hạnh phúc", chia sẻ trách nhiệm.
Giá trị của người phụ nữ hiện đại không nằm ở mức độ bận rộn hay sự hy sinh quên mình, mà nằm ở sự tự tin biết chăm sóc bản thân để tham gia công tác xã hội, chăm lo gia đình hạnh phúc và có một sức khỏe tốt, đời sống tinh thần phong phú. Hãy là một người phụ nữ thông minh: tự mình tạo ra giá trị kinh tế để tự chủ, khẳng định giá trị của bản thân mình nhưng cũng biết yêu thương bản thân và thượng tôn pháp luật để bảo vệ quyền được sống hạnh phúc, trọn vẹn.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL