Ngày 28/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét công nhận, công bố và thu hồi quyết định công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), xã đạt NTM hiện đại và tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM giai đoạn 2026 - 2030. Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 28/4/2026 và là căn cứ quan trọng để các địa phương trên cả nước triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới.
Theo đó, xã đạt chuẩn nông thôn mới phải đáp ứng đủ tiêu chí và được người dân đồng thuận, để được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, xã phải đáp ứng hai điều kiện bắt buộc:
Thứ nhất: Đạt đầy đủ Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030. Các tiêu chí bao gồm nhiều lĩnh vực như: Quy hoạch; Giao thông nông thôn; Trường học; Cơ sở vật chất văn hóa; Nhà ở dân cư; Thu nhập; Tỷ lệ hộ nghèo; Y tế; Giáo dục; Môi trường; Quốc phòng, an ninh; Chuyển đổi số, cải cách hành chính…
Điều này nhằm bảo đảm xã nông thôn mới không chỉ phát triển về hạ tầng mà còn nâng cao đời sống toàn diện cho người dân.
Thứ hai: Người dân phải hài lòng về kết quả xây dựng nông thôn mới
Đây là điểm rất quan trọng của Quyết định mới.
Việc lấy ý kiến hài lòng của người dân trên địa bàn xã sẽ được thực hiện theo hướng dẫn của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Nói cách khác, xã muốn đạt chuẩn không chỉ cần “đạt chỉ tiêu trên giấy tờ”, mà người dân phải thực sự cảm nhận được cuộc sống tốt hơn, môi trường tốt hơn, giao thông thuận tiện hơn, thu nhập cải thiện hơn.
Tuyến đường giao thông nông thôn được bê tông hóa, cảnh quan xanh mát, góp phần xây dựng diện mạo nông thôn mới văn minh, hiện đại.
Xã nông thôn mới hiện đại là bước phát triển cao hơn: Ngoài danh hiệu xã đạt chuẩn NTM, Quyết định còn quy định việc công nhận xã đạt nông thôn mới hiện đại. Đây là mô hình phát triển cao hơn, hướng tới: Hạ tầng hiện đại, đồng bộ; Môi trường sống xanh, sạch, đẹp; Chính quyền số, dịch vụ công trực tuyến; Kinh tế nông thôn phát triển bền vững; Đời sống văn hóa phong phú; Người dân có thu nhập cao hơn, chất lượng sống tốt hơn; Xã đạt NTM hiện đại cũng phải được người dân hài lòng.
Quy trình xét công nhận công khai, dân chủ, minh bạch: Để được công nhận đạt chuẩn, xã phải trải qua nhiều bước chặt chẽ.
Bước 1: Xã tự đánh giá kết quả thực hiện
UBND xã lập báo cáo kết quả xây dựng nông thôn mới và chuẩn bị hồ sơ, tài liệu chứng minh.
Bước 2: Các sở, ngành cấp tỉnh thẩm tra
Những cơ quan phụ trách từng tiêu chí sẽ kiểm tra thực tế, xác nhận xã đạt hay chưa đạt.
Bước 3: Công khai để Nhân dân biết và góp ý
Báo cáo phải được niêm yết công khai tại: Trụ sở UBND xã; Nhà văn hóa thôn, bản; Hệ thống truyền thanh xã; Các kênh thông tin địa phương; Thời gian công khai tối thiểu 10 ngày.
Bước 4: Lấy ý kiến sự hài lòng của người dân
Đây là bước bắt buộc trước khi đề nghị công nhận.
Bước 5: Hội đồng thẩm định cấp tỉnh họp xét
Nếu đủ điều kiện, Chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành quyết định công nhận.
Có thể bị thu hồi danh hiệu nếu không duy trì chất lượng: Một nội dung đáng chú ý là sau khi được công nhận, xã vẫn phải tiếp tục duy trì tiêu chí. Nếu xã xuống chất lượng, không còn đạt chuẩn thì có thể bị thu hồi quyết định công nhận.
Ví dụ:
- Không đạt từ 04 tiêu chí trở lên;
- Nhiều nội dung tiêu chí bị giảm sút nghiêm trọng;
- Qua kiểm tra, thanh tra phát hiện không bảo đảm thực chất.
Điều này giúp tránh tình trạng “chạy theo thành tích”, được công nhận xong rồi bỏ bê. Ngoài cấp xã, Quyết định cũng quy định điều kiện để tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Thẩm quyền công nhận thuộc Thủ tướng Chính phủ. Địa phương phải bảo đảm: Tỷ lệ xã đạt chuẩn cao; Hệ thống hạ tầng đồng bộ; Kinh tế nông thôn phát triển; Người dân hài lòng về kết quả xây dựng NTM. Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg cho thấy xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 sẽ chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng, từ “đạt chuẩn” sang “phát triển bền vững”. Trong đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là người trực tiếp đánh giá kết quả.
Người dân tại các xã đang xây dựng nông thôn mới cần: Tích cực tham gia góp ý kiến tại địa phương; Giám sát việc thực hiện các công trình, dự án; Giữ gìn vệ sinh môi trường, cảnh quan nông thôn; Đồng hành cùng chính quyền xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây trường hay dựng cổng chào, mà quan trọng nhất là nâng cao chất lượng sống của người dân.
Với Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg, việc xét công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới trong giai đoạn mới sẽ chặt chẽ hơn, thực chất hơn và lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo trung tâm.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL