Buổi chiều phòng bệnh ngập tràn ánh nắng, chị Mai đang ru bé Bi – thiên thần nhỏ vừa tròn hai ngày tuổi – ngủ ngoan trong nôi. Anh Nam, chồng chị ngồi bên cạnh, tay cầm chiếc điện thoại lướt xem các hội nhóm làm cha mẹ, lông mày hơi nhíu lại vì lo lắng về thủ tục đăng ký khai sinh cho con.
Thấy chồng trằn trọc, chị Mai khẽ cười, trêu:
– "Bố cái Bi làm gì mà mặt nặng mày nhẹ thế? Đừng bảo là lo không biết làm khai sinh cho con nhé."
Anh Nam thở dài, quay sang vợ:
– "Anh đang lo đây em ạ. Anh vừa đọc trên mạng thấy người ta bàn tán chuyện làm giấy khai sinh phức tạp lắm. Nào là phải về tận quê nội theo nơi thường trú, nào là xếp hàng chuẩn bị cả xấp giấy tờ bản sao mệt nghỉ. Không khéo anh phải xin nghỉ liền mấy buổi làm việc ấy chứ."
Chị Mai bật cười thành tiếng, đặt nhẹ tay lên vai chồng:
– "Anh lại đọc thông tin cũ rích ở đâu rồi! Thời buổi nào rồi mà còn phải lo cảnh ngược xuôi như thế. Em đã tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật mới nhất rồi đây này. Để em 'vấn đáp' cho anh thông suốt nhé!"
Anh Nam tò mò, kéo ghế ngồi sát lại:
– "Thật á? Thế em hỏi thử xem nào, anh đang đau đầu mấy cái vụ này đây."
Câu hỏi 1. Anh Nam có nhất thiết phải về quê (nơi đăng ký thường trú) để đăng ký khai sinh cho con không?
Trả lời: Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014, anh Nam bắt buộc phải về UBND cấp xã nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú) của cha hoặc mẹ để đăng ký khai sinh cho con. Tuy nhiên, theo quy định mới tại Luật Hộ tịch 2026 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2027), việc này đã được đổi mới hoàn toàn theo hình thức "phi địa giới": Người dân không bắt buộc phải về nơi cư trú. Anh Nam có thể đến bất kỳ UBND cấp xã nào trên cả nước để thực hiện thủ tục mà không còn bị ràng buộc bởi địa giới hành chính.
Câu hỏi 2: Thời hạn giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh là bao lâu?
Trả lời: Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014, thời hạn giải quyết việc đăng ký khai sinh là ngay trong ngày, trường hợp cần xác minh thì không quá 05 ngày làm việc. Từ ngày 01/3/2027 Luật Hộ tịch 2026 có hiệu lực thi hành, thời hạn này đã được "định lượng hóa" cụ thể hơn đối với các thủ tục hộ tịch mà pháp luật không quy định thời hạn riêng, bắt buộc phải được giải quyết trong vòng 24 giờ kể từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Câu hỏi 3: Người dân có phải nộp nhiều giấy tờ bản sao như hộ khẩu, căn cước công dân, giấy chứng sinh không?
Trả lời: Tuyệt đối không cần chuẩn bị các bản sao rườm rà. Luật Hộ tịch 2026 áp dụng nguyên tắc "chỉ cung cấp thông tin một lần". Theo đó, cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác và tra cứu trực tiếp dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; cơ quan nhà nước không được yêu cầu người dân nộp hoặc xuất trình lại những giấy tờ, dữ liệu mà hệ thống đã có sẵn.
Câu hỏi 4: Theo quy định Luật Hộ tịch 2026 có hình thức đăng ký khai sinh chủ động nào không?
Trả lời: Có. Luật Hộ tịch 2026 đã bổ sung cơ chế đăng ký hộ tịch chủ động (tự động hóa). Khi các cơ sở khám chữa bệnh kết nối dữ liệu thông suốt với hệ thống hộ tịch điện tử, cơ quan chức năng sẽ chủ động thực hiện việc đăng ký khai sinh cho trẻ. Lộ trình triển khai ứng dụng đồng bộ trên toàn quốc chậm nhất là vào ngày 01/01/2031.
Bài học rút ra:
Cập nhật kiến thức pháp luật thường xuyên: Việc nắm bắt kịp thời các quy định mới giúp người dân tiết kiệm tối đa thời gian, công sức và chi phí đi lại, tránh việc áp dụng máy móc các thủ tục cũ đã được sửa đổi, thay thế.
Tận dụng lợi thế chuyển đổi số: Khi Nhà nước đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia và nguyên tắc "chỉ cung cấp thông tin một lần", quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được đặt lên hàng đầu, đảm bảo tính công khai, minh bạch, nhanh chóng và chính xác.
Châu Vân – Phòng HCTP