Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền tiếp cận công lý và quyền con người, hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ những nhóm yếu thế, góp phần thực hiện tiến bộ xã hội và công bằng xã hội. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp - cấp tỉnh và và cấp xã đặt ra yêu cầu mới đối với công tác TGPL, trong đó đặc biệt là công tác truyền thông về TGPL. Công tác truyền thông về TGPL cần được tổ chức bài bản, đồng bộ, phù hợp điều kiện thực tiễn từng cấp.
Để triển khai hiệu quả công tác truyền thông, trong 08 năm qua từ khi triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lâm Đồng luôn chủ động, sáng tạo thực hiện các hình thức truyền thông phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương, đặc biệt là khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đạt được kết quả nổi bật như: Tổ chức thay thế, lắp đặt mới bảng thông tin về trợ giúp pháp lý tại các xã nghèo, xã có thôn, bản đặc biệt khó khăn, tại Trại tạm giam, Nhà tạm giữ, Cơ quan Điều tra Khu vực 5, Quân khu 7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Cơ quan tiến hành tố tụng và Hội người khuyết tật trên địa bàn tỉnh; Cung cấp các USB chứa nội dung tuyên truyền pháp luật cho các cơ quan, đơn vị để phục vụ công tác phổ biến pháp luật thường xuyên, hiệu quả. Phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình Lâm Đồng tiếp phát chuyên mục “Trợ giúp pháp lý luôn đồng hành cùng dân”, gồm 01 nội dung phỏng vấn, 02 chương trình tọa đàm, 04 phóng sự và 07 tiểu phẩm pháp luật. Các tiểu phẩm sau khi phát sóng được đăng tải lại trên Fanpage của Trung tâm và sử dụng làm tư liệu chiếu trong các đợt truyền thông, tập huấn nhằm tăng tính trực quan, sinh động, thu hút người xem; Tổ chức 215 cuộc truyền thông trực tiếp tại cơ sở; ký kết 202 hợp đồng phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh xã, tập trung tuyên truyền về các chủ đề thiết thực như: chính sách trợ giúp pháp lý, đối tượng được hưởng, trình tự, thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý, quy định pháp luật về đất đai, hôn nhân và gia đình, chính sách xã hội..., giúp người dân vùng sâu, vùng xa dễ dàng tiếp cận thông tin pháp luật; Biên soạn, in ấn và cấp phát hàng trăm nghìn tờ gấp, cuốn “Hỏi - đáp pháp luật”, tài liệu tìm hiểu pháp luật, giỏ sách pháp luật với nội dung phong phú, thiết thực, phù hợp với nhu cầu người dân. Đồng thời, duy trì hiệu quả đường dây nóng về trợ giúp pháp lý; trang bị máy tính, điện thoại, thiết bị ghi âm, ban hành Quy chế tiếp nhận và xử lý thông tin; đồng thời công khai danh sách số điện thoại của người thực hiện trợ giúp pháp lý trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp, các bảng tin và tờ gấp pháp luật để người dân thuận tiện phản ánh, yêu cầu hỗ trợ.
Nhờ triển khai đồng bộ, linh hoạt nhiều hình thức truyền thông, công tác trợ giúp pháp lý của tỉnh Lâm Đồng trong thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật của người dân, đặc biệt là đối tượng yếu thế, người nghèo, người dân tộc thiểu số. Trong năm 2025, đã có 12 đợt truyền thông kết hợp tư vấn pháp luật được tổ chức, tại các đợt truyền thông Trung tâm cấp phát miễn phí sổ tay và tờ gấp pháp luật cho hơn 800 lượt người tham dự; có 588 đối tượng được Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng bảo vệ trước cơ quan Tòa án. Có thể thấy, kết quả đạt được đã khẳng định vai trò, trách nhiệm và hiệu quả chỉ đạo, điều hành của Sở Tư pháp trong công tác quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh.
Mặc dù đạt được nhiều kết quả song công tác truyền thông TGPL trên địa bàn tỉnh hiện nay vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: Phạm vi truyền thông chưa bao phủ toàn diện các nhóm đối tượng yếu thế. Một bộ phận người dân chưa hiểu rõ quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí, chưa biết cách tiếp cận dịch vụ TGPL; Việc phối hợp trong thực hiện truyền thông về TGPL vẫn chưa được quan tâm đầy đủ, đúng mức. Nhận thức về TGPL của một số cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong đó có cả các cơ quan truyền thông chưa đầy đủ, do đó, chưa thực sự quan tâm đến việc phối hợp với cơ quan TGPL nhà nước thực hiện truyền thông về quyền TGPL đến với người dân; Nội dung truyền thông đôi khi khô khan, chưa phù hợp trình độ, văn hóa vùng miền.
Hoạt động truyền thông về TGPL đôi lúc chưa được thực hiện đúng trọng tâm, trọng điểm, đúng đối tượng dẫn đến mục đích và hiệu quả đạt được chưa cao. Nội dung truyền thông có chỗ còn chưa phù hợp với các đối tượng đặc thù và địa bàn sinh sống của người dân. Công tác truyền thông có lúc chưa phản ánh đầy đủ, sinh động thực tế công tác TGPL nên chưa thu hút sự quan tâm của xã hội, người dân về công tác này.
Truyền thông về TGPL giữ một vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin về TGPL đến với người dân, là một yếu tố quan trọng giúp người dân tiếp cận và trực tiếp thụ hưởng quyền của mình được pháp luật quy định. Do đó, cần có giải pháp mạnh mẽ, đổi mới hơn trong truyền thông để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và phát huy vai trò của hệ thống chính quyền cơ sở.
Đặc biệt trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương hai cấp yêu cầu sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan cấp tỉnh và cấp xã. Hiệu quả công tác truyền thông phụ thuộc vào chất lượng phối hợp giữa hai cấp, năng lực cán bộ và mức độ tham gia của người dân. Trong thời gia tới, Trung tâm Trợ giúp pháp lý cần phải tập trung xây dựng kế hoạch truyền thông cụ thể, ban hành tài liệu hướng dẫn, tổ chức tập huấn, phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng, UBND cấp xã triển khai tổ chức các đợt truyền thông trực tiếp đến người dân, nắm bắt nhu cầu pháp lý tại địa bàn, lồng ghép TGPL vào các hoạt động cộng đồng. Cử đại diện Hội Nông dân, Hội Phụ nữ; Đoàn Thanh niên xã... cùng tham gia đợt truyền thông về trợ giúp pháp lý kết hợp tư vấn pháp luật.
Đa dạng hóa và đổi mới, sáng tạo các phương thức truyền thông về TGPL (qua báo, đài phát thanh, truyền hình, internet; diễn kịch giới thiệu về TGPL;...) phù hợp với từng đặc thù địa bàn, trình độ dân trí của người dân, đặc biệt là phù hợp với nhóm người dân tộc thiểu số.
Tập huấn, tăng cường hiểu biết về TGPL cho những người có điều kiện tiếp xúc hàng ngày với người dân như cán bộ xã, phường, giáo viên trên địa bàn, công an xã, trưởng thôn, cán bộ hòa giải, cán bộ Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, già làng, trưởng bản…Cung cấp đầy đủ các bảng thông tin về TGPL đặt tại Ủy ban nhân dân cấp xã, nhà sinh hoạt thôn. Thiết lập và duy trì đường dây nóng về TGPL để người dân có thể gọi tới bất cứ khi nào nếu có tranh chấp, vướng mắc pháp luật.
Đẩy mạnh công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý trong bối cảnh triển khai chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành tư pháp mà cần sự chung tay của toàn bộ hệ thống chính trị. Truyền thông hiệu quả sẽ giúp người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, tiếp cận pháp luật và công lý một cách bình đẳng, qua đó góp phần xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Để đạt được mục tiêu đó, các cấp chính quyền cần tiếp tục đổi mới, sáng tạo trong truyền thông, phát huy sức mạnh của công nghệ số, nâng cao chất lượng đội ngũ và tăng cường phối hợp liên ngành. Đây là hướng đi đúng đắn và bền vững trong tiến trình hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh.
Trần Thương- TTTG pháp lý