Vừa qua, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 04/2026/QH16 ngày 23/4/2026. Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 46/2024/QH15 và sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 106/2025/QH15.
Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 đã được sửa đổi theo hướng đẩy mạnh nguyên tắc phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong việc thành lập và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng; đơn giản hóa thủ tục công chứng, thực hiện khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng. So với các quy định trước đây, Luật có một số điểm mới như:
Thứ nhất, phân cấp một số thẩm quyền cho địa phương theo hướng tăng thẩm quyền của UBND cấp tỉnh như bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên, công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài. Theo Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 tại khoản 1 Điều 1 quy định thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên từ Bộ trưởng Bộ tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để phù hợp quy định tại Nghị định 121/2025/NĐ-CP ngày 11 tháng 6 năm 2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Quy định việc miễn nhiệm công chứng viên thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi công chứng viên đang hành nghề; trường hợp công chứng viên đang không hành nghề tại 01 tổ chức hành nghề công chứng tại thời điểm xem xét miễn nhiệm công chứng viên thì việc miễn nhiệm thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi hành nghề cuối cùng của công chứng viên; trường hợp công chứng viên được bổ nhiệm nhưng chưa hành nghề thì việc miễn nhiệm thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi đã bổ nhiệm công chứng viên (khoản 5 Điều 1).
Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng; xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã cho tổ chức hành nghề công chứng để thực hiện công chứng giao dịch tại những địa bàn cấp xã đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức theo quy định (khoản 7 Điều 1); quyết định danh mục đơn vị hành chính cấp xã được thành lập Văn phòng công chứng được tổ chức và hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân tại địa phương mình (khoản 8 Điều 1).
Người dân thực hiện các giao dịch tại văn phòng công chứng
Thứ hai, Luật quy định xác lập tiêu chí chung để xác định các giao dịch phải công chứng. Theo quy định tại Điều 3 Luật Công chứng số 46/2024/QH15 ngày 26/11/2024 quy định giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc luật giao Chính phủ quy định phải công chứng. Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, cập nhật, đăng tải các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp. Hiện nay, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 đã sửa đổi, bổ sung quy định trên theo hướng không quy định danh mục cụ thể các giao dịch phải công chứng mà xác lập tiêu chí chung để xác định các giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng. Theo đó, giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định phải công chứng. Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan rà soát, cập nhật, đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp (khoản 2 Điều 1). Quy định này vừa góp phần thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, vừa khắc phục nguy cơ chồng chéo với các luật chuyên ngành.
Thứ ba, về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản (sửa đổi, bổ sung Điều 44 của Luật Công chứng 2024), Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp khi cơ sở dữ liệu công chứng và cơ sở dữ liệu có liên quan được vận hành và thông tin trong các cơ sở dữ liệu có liên quan đã được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch và sự chặt chẽ của trình tự, thủ tục công chứng.
Thứ tư, sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng và hồ sơ công chứng theo hướng đơn giản hóa, thực hiện khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng. Trường hợp người yêu cầu công chứng đã có dữ liệu về các thông tin trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng trong cơ sở dữ liệu được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố thì không phải cung cấp giấy tờ có chứa thông tin đó mà có thể tự khai thác dữ liệu để cung cấp cho công chứng viên; trường hợp người yêu cầu công chứng đề nghị công chứng viên khai thác dữ liệu thì phải nộp phí khai thác và sử dụng thông tin trong cơ sở dữ liệu theo quy định của pháp luật. Công chứng viên tiếp nhận hồ sơ yêu cầu công chứng khai thác, sử dụng thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu khác đã được công bố để xem xét, giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng; không yêu cầu xuất trình bản chính giấy tờ để đối chiếu theo quy định. Công chứng viên chỉ được yêu cầu người yêu cầu công chứng bổ sung giấy tờ trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng trong trường hợp không khai thác được thông tin trong thời hạn giải quyết yêu cầu công chứng hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác (điểm b khoản 11 Điều 1). Việc sửa đổi này là phù hợp với điều kiện hiện nay khi công dân đã được định danh điện tử, công nghệ sinh trắc học được triển khai sử dụng rộng rãi, vừa ngăn chặn giả mạo thông tin.
Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ cho hoạt động công chứng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và minh bạch hơn; tạo thuận lợi, giảm chi phí cho tổ chức, cá nhân và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.
Nguyễn Trinh – Phòng Bổ trợ tư pháp