Chiều ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Hộ tịch năm 2026 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Đây là một trong những đạo luật quan trọng trong chương trình hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp – hộ tịch.
Các đại biểu tham dự phiên họp ngày 23/4/2026
Nguồn: Trang thông tin Báo Điện tử Chính phủ
Luật Hộ tịch năm 2026 tập trung quy định về đăng ký hộ tịch, xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, trách nhiệm quản lý nhà nước cũng như cơ chế khai thác, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan có liên quan. Tinh thần xuyên suốt của đạo luật là hiện đại hóa công tác quản lý hộ tịch, tăng cường liên thông dữ liệu, giảm thiểu giấy tờ và tạo thuận lợi tối đa cho người dân trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.
Một trong những điểm nổi bật của Luật lần này là việc thúc đẩy số hóa toàn diện quy trình đăng ký hộ tịch, hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn giúp người dân tiếp cận các dịch vụ công nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn.
So với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 được tinh gọn đáng kể, gồm 4 chương, 30 điều (giảm 3 chương và 47 điều), đồng thời bổ sung nhiều quy định mới mang tính thực tiễn cao, như:
Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch (Điều 8 Luật Hộ tịch năm 2026):
- Đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch. Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch theo quy định, trừ các loại giấy tờ: Giấy khai sinh; Giấy chứng nhận kết hôn; Giấy tờ hộ tịch trong trường hợp đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
- Bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ, chấm dứt việc giám hộ không phụ thuộc vào nơi cư trú của người được giám hộ (Điều 17 Luật Hộ tịch năm 2026).
Về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch (Điều 5 Luật Hộ tịch năm 2026): Bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam thống nhất với Luật Căn cước, qua đó, bảo đảm quyền đăng ký khai sinh của tất cả trẻ em sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.
Về trách nhiệm của cơ quan đăng ký hộ tịch (Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2026): Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu; không yêu cầu nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
Giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch (Điều 9 Luật Hộ tịch năm 2026): Dữ liệu hộ tịch điện tử gồm bản điện tử giấy tờ hộ tịch, dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch đáp ứng các quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
Phương thức yêu cầu, trả kết quả đăng ký hộ tịch (Điều 10 Luật Hộ tịch năm 2026):
- Người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến hoặc gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch có thẩm quyền.
- Người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn nhận kết quả là bản giấy qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch, trừ trường hợp đăng ký kết hôn thì nhận trực tiếp Giấy chứng nhận kết hôn tại cơ quan đăng ký hộ tịch.
- Thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, đăng ký khai tử được trả kết quả là bản giấy và bản điện tử. Thủ tục đăng ký hộ tịch khác được trả kết quả là bản điện tử; kết quả là bản giấy chỉ trả khi người đăng ký hộ tịch có yêu cầu.
Việc ban hành Luật Hộ tịch năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong công tác quản lý hộ tịch, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, là giải pháp thúc đẩy quá trình xây dựng chính phủ số và xã hội số tại Việt Nam.
Kim Oanh, HCTP