Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 59/2026/NĐ-CP ngày 13/02/2026 có hiệu lực kể từ ngày 01/4/2026 quy định hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Theo đó, quy định bổ sung thêm 02 trường hợp được hoãn thi hành quyết định xử phạt trục xuất tại khoản 1 Điều 11 Nghị định như sau:
“- Người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất đồng thời là người bị buộc tội, đương sự trong vụ án mà cơ quan điều tra đang thụ lý;
- Trường hợp do dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh hoặc nước tiếp nhận chưa đồng ý cho nhập cảnh.”
Nghị định quy định người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt trục xuất có thẩm quyền hoãn thi hành quyết định trục xuất.
Bổ sung một số Quyền của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất như: Được liên hệ, thông báo với cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; Được yêu cầu cơ quan chức năng có thẩm quyền xem xét lại đối với quyết định xử phạt trục xuất theo quy định của pháp luật.
Ngoài ra, Nghị định số 59/2026/NĐ-CP còn quy định trình tự thủ tục chặt chẽ hơn kể từ khi lập hồ sơ, ra quyết định và thi hành Quyết định trục xuất: khi phạt hiện vi phạm người thi hành công vụ phải kịp thời lập Biên bản vi phạm hành chính (Nghị định số 142/2021/NĐ-CP chỉ quy định cơ quan phát hiện vi phạm xét thấy người nước ngoài thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đủ điều kiện áp dụng hình thức xử phạt trục xuất, phải gửi tài liệu, tang vật, phương tiện bị tạm giữ (nếu có) liên quan đến vụ vi phạm đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi người nước ngoài đăng ký thường trú, tạm trú hoặc nơi xảy ra hành vi vi phạm để lập hồ sơ đề nghị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất trong thời hạn 02 ngày làm việc); quy định rõ: “Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được các tài liệu liên quan đến vụ vi phạm, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh, phòng nghiệp vụ thuộc Cục Quản lý xuất nhập cảnh có trách nhiệm kiểm tra các tài liệu liên quan đến vụ vi phạm; nếu không đủ điều kiện áp dụng hình thức xử phạt trục xuất thì phải thông báo ngay cho cơ quan phát hiện vi phạm biết; nếu đủ điều kiện áp dụng hình thức xử phạt trục xuất thì hoàn thiện hồ sơ đề nghị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất theo quy định”. (Nghị định số 142 chỉ quy định cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh, phòng nghiệp vụ thuộc Cục Quản lý xuất nhập cảnh có trách nhiệm hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất); Quyết định xử phạt trục xuất phải được gửi cho người bị trục xuất, các cơ quan, cá nhân liên quan để thi hành và phải được thông báo chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành cho Bộ Ngoại giao Việt Nam, cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện ngoại giao của nước mà người bị trục xuất là công dân hoặc nước mà người đó cư trú cuối cùng trước khi đến Việt Nam theo quy định.
Nghị định 59/2026/NĐ-CP ban hành có ý nghĩa chuyển hóa quy định mang tính nguyên tắc của Luật thành quy trình nghiệp vụ chặt chẽ, có thời hạn, có trách nhiệm rõ ràng, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, đảm bảo nhân quyền và đối ngoại trong việc áp dụng hình thức xử phạt trục xuất đối với người nước ngoài vi phạm hành chính tại Việt Nam.
Minh Hiền (Phòng Quản lý XLVPHC và TDTHPL)