Một số vụ việc hòa giải ở cơ sở điển hình - Phần 1 vụ việc trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình (tình huống 10-11-12)

* Tình huống 10:. Đạo vợ, nghĩa chồng

a. Nội dung vụ việc

Năm 2010, chị A và anh T kết hôn. Đến nay, vợ chồng đã có 1 cô con gái xinh xắn, kháu khỉnh. Thời gian đầu chung sống, anh T chăm chỉ làm ăn, thương vợ, yêu con. Song, gần đây do công việc làm ăn khó khăn, anh T sinh ra chán nản, chơi bời, rượu chè mà cứ uống rượu về thì anh T lại mượn cớ này nọ lôi chị A ra chửi bới… khiến chị A cảm thấy bị xúc phạm, cuộc sống ngày càng bế tắc. Đỉnh điểm đến cuối tháng 6/2018, sau khi vợ chồng cãi vã nhau, anh T bực bội bỏ đi uống rượu. Khi trở về nhà nhìn thấy chị A, cơn bực tức trong người lại trào dâng, anh T lại to tiếng quát mắng rồi lao vào túm tóc, đánh đập chị A, vụ việc chỉ dừng lại khi bố mẹ anh T phát hiện và can ngăn. Sau sự việc này, tình cảm của hai vợ chồng rạn nứt, hai người sống ly thân. Đến tháng 5/2019, chị A chính thức làm đơn xin ly hôn gửi Tòa án nhân dân huyện. Tuy nhiên, khi thụ lý vụ án Tòa án lại khuyến khích anh, chị nên tiến hành hòa giải ở cơ sở.

Vì vậy chị A làm đơn đề nghị tổ hòa giải ở cơ sở hòa giải việc ly hôn của chị với anh T.

b. Quá trình hòa giải

Sau khi tiếp nhận đơn của chị A, tổ hòa giải xóm đã tiến hành họp và thống nhất phân công hòa giải viên chủ động gặp gỡ, trao đổi riêng với anh T và chị A để tìm hiểu nội dung, nguyên nhân mâu thuẫn, tâm tư, nguyện vọng của hai bên.

Ngoài ra, để nắm được tổng thể vụ việc một cách khách quan, toàn diện, hòa giải viên còn gặp gỡ, trao đổi với bố, mẹ đẻ và chị gái của anh T, trưởng họ bên anh T, hàng xóm nhà vợ chồng anh T và bố, mẹ đẻ của chị A.

Đồng thời, hòa giải viên cũng dành thời gian để tìm hiểu các quy định của pháp luật về dân sự, về hôn nhân và gia đình, về đất đai… để đối chiếu quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của anh T và chị A trong quan hệ vợ, chồng. Qua đó, hòa giải viên đã trả lời được các câu hỏi: Trong quan hệ vợ chồng, anh T và chị A ai là người đúng, ai là người sai và sai đến đâu và đúng ở mức độ nào, pháp luật quy định về vấn đề này như thế nào, vấn đề này sẽ giải quyết như thế nào theo quy định pháp luật? Hơn nữa, để tìm ra các quy định pháp luật thích hợp áp dụng cho giải quyết vụ việc này, hòa giải viên đã tham khảo ý kiến của công chức tư pháp - hộ tịch xã. Sau đó, hòa giải viên thống nhất với vợ chồng anh T, chị A về thời gian và địa điểm thực hiện hòa giải, thành phần tham dự hòa giải, việc hòa giải tiến hành công khai hay không công khai.

Ngày 23/5/2019, tại Nhà văn hóa xóm, tổ hòa giải đã tổ chức buổi hòa giải mâu thuẫn giữa vợ chồng anh T, chị A, thành phần tham dự gồm: anh T, chị A, bố đẻ của 2 bên vợ chồng, Trưởng xóm (đồng thời là hàng xóm) và Trưởng tộc bên anh T. Tại buổi hòa giải, hòa giải viên chủ trì buổi hòa giải nêu mục đích, ý nghĩa của buổi hòa giải là hàn gắn tình cảm vợ chồng anh T, chị A. Sau đó, hòa giải viên mời anh T, chị A trình bày lại nội dung, nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn vợ chồng dẫn đến chị A phải làm đơn ly hôn và nhấn mạnh các bên đều có quyền bổ sung ý kiến, đưa ra quan điểm của mình.

Qua nghe ý kiến của anh T và chị A, hòa giải viên đã tổng hợp lại các vấn đề mâu thuẫn, phân tích vụ, việc: Anh T và chị A đã chung sống với nhau 9 năm và đã có một cô con gái đầu lòng, có công ăn việc làm, nhà cửa lại khang trang đó là niềm mơ ước của bao gia đình trẻ. Bản thân anh T xuất thân từ gia đình gia giáo, vốn là người đàn ông hiền lành, tốt bụng. Tuy nhiên, chỉ có thời gian gần đây do công việc làm ăn thua lỗ, bản thân anh T mới sinh ra chán nản, tiêu cực, nên đã có hành vi không đúng mực như chửi, đánh vợ, có thể nói đây là hành vi “Bạo lực gia đình - hành vi vi phạm pháp luật”. Tuy nhiên, hành vi này chưa thực sự gây ra hậu quả nghiêm trọng nên anh T phải nghiêm túc kiểm điểm, suy nghĩ lại việc làm của mình. Đồng thời, thời gian tới cần tu trí làm ăn, bỏ rượu chè và quan tâm gần gũi, động viên, chia sẻ công việc với vợ nhiều hơn để cùng nhau chăm sóc con gái và xây dựng gia đình hạnh phúc; cố gắng thực hiện tốt vai trò của người chồng: là chỗ dựa vững chắc cho người vợ, là người cha tốt và người con hiếu thuận trong gia đình.

Còn về phía chị A, chị cũng nên cảm thông, tha thứ cho chồng, bởi lỗi của chồng cũng một phần là do hoàn cảnh và cũng một phần do người vợ chưa tâm lý, chưa kịp thời tâm sự, động viên, chia sẻ với chồng lúc khó khăn. Theo phong tục tập quán cũng như theo quy định của khoản 1 Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình: “Vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; cùng nhau chia sẻ, thực hiện các công việc trong gia đình”. Mỗi người nên tự biết điều chỉnh, hạ bớt cái tôi xuống một chút, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội. Khi có mâu thuẫn, xung đột xảy ra cần bình tĩnh, khéo léo giải quyết; nói không với những tệ nạn xã hội, sống thủy chung và điều quan trọng nhất là phải biết nghĩ về con cái, tôn trọng những giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam.

Đồng thời, đại diện hai bên gia đình, dòng họ và đồng chí Trưởng xóm đều cùng phân tích, tham gia góp ý và động viên hai vợ chồng trẻ: Trong  cuộc sống, gia đình nào rồi cũng có lúc vợ chồng mâu thuẫn, xích mích “chồng bát còn có khi xô”. Các cặp vợ chồng sau khi lập gia đình phải tự lo cho mái ấm của mình, điều kiện kinh tế chưa đảm bảo cho cuộc sống riêng hoặc chưa có nghề nghiệp ổn định cùng với đó là sinh con sớm, nên kinh tế gia đình gặp nhiều khó khăn. Nỗi khốn khó đeo bám triền miên khiến vợ chồng sinh ra mâu thuẫn không thể tháo gỡ và kết cục là xin ly hôn. Nhiều gia đình vợ chồng có nghề nghiệp ổn định, điều kiện kinh tế khá giả, nhưng do mải theo làm ăn kinh tế, thiếu quan tâm lẫn nhau khiến tình cảm vợ chồng dần phai nhạt rồi xảy ra “chiến tranh lạnh”. Cũng có trường hợp khi người chồng có địa vị và chỗ đứng trong xã hội, hoặc có điều kiện kiếm ra tiền và tự cho mình “cái quyền” làm gì tùy thích theo thú vui của riêng mình, thiếu quan tâm đến gia đình, vợ con. Người vợ ở nhà thiếu thốn tình cảm, vợ chồng sinh ra nghi kỵ ghen tuông và phát sinh mâu thuẫn dẫn đến ly hôn. Nếu ly hôn, cả hai vợ chồng đều thiệt thòi nhưng người bị thiệt thòi, bất hạnh nhất sẽ là con trẻ, tương lai của chúng sẽ ra sao nếu không có một gia đình trọn vẹn, thiếu vắng sự chăm sóc, giáo dục của cha, mẹ... Vì vậy, vợ chồng cần tự nhìn lại để xem xét, đánh giá lại những lỗi lầm, thiếu sót, khuyết điểm của bản thân để sửa chữa và nên có lòng bao dung, vị tha, thông cảm cho nhau. Nếu vợ chồng trẻ mà vượt qua được những khó khăn trước mắt, biết lắng nghe, chia sẻ, động viên an ủi lẫn nhau thì cuộc sống mới thực sự hạnh phúc, bền lâu. Như thế, gia đình, dòng họ mới trong ấm ngoài êm và làng xóm, xã hội mới gắn kết, phát triển tốt được.

c. Kết quả hòa giải

Sau khi nghe ý kiến của hòa giải viên và những người tham gia hòa giải, anh T đã hiểu ra lỗi lầm của mình, thành thật xin lỗi chị A và hai bên gia đình. Anh mong bố mẹ hai bên bỏ qua và chị A cảm thông rút đơn ly hôn mà quay lại với anh, để anh có cơ hội sửa chữa lỗi lầm của mình, vợ chồng cùng nhau xây dựng gia đình, nuôi dạy con cái. Về phía chị A cũng xin lỗi bố mẹ vì đã làm cho hai bên gia đình phải phiền lòng, cảm ơn tổ hoà giải và cũng nhất chí với những lời khuyên của tổ hoà giải, đồng ý tha thứ cho anh T để cùng nhau xây dựng hạnh phúc gia đình, cùng nhau nuôi dạy con cái khôn lớn, trưởng thành. Buổi hòa giải kết thúc với việc văn bản hòa giải thành được lập có chữ ký của vợ chồng anh T, chị A.

* Tình huống 11: Có phải vợ xúi con đánh bố?

a. Nội dung vụ việc

Ông Trần Quốc P thường xuyên nhậu xay về nhà đánh chửi vợ con. Tối ngày 12/12/2019, ông P đi nhậu về muộn và lại gây ồn khiến cậu con trai đang ôn thi đại học không học được. Thấy vậy, bà D - vợ ông P, to tiếng cự cãi và kêu con cùng dọn đồ sang nhà người quen ở để con yên tĩnh học tập. Thấy vợ con dọn đồ đi, ông P tới giằng co lại đồ đạc không cho mang theo và bị tuột tay ngã ra đất. Cho là vợ xúi con đánh mình, ông P gọi điện thoại cho ông T - Tổ trưởng tổ dân phố cũng là Tổ trưởng tổ hòa giải đề nghị giải quyết.

b. Quá trình hòa giải

Ngay sau khi nhận được điện thoại của ông P, ông T điện báo hòa giải viên H cùng trực tiếp đến để xem xét sự việc. Đến nơi, thấy ông P người vẫn còn đầy mùi rượu, tổ hòa giải quyết định không hòa giải ngay mà gọi điện thông báo cho bà D sáng hôm sau sẽ đến giải quyết mâu thuẫn gia đình bà.

Sáng hôm sau, khi tổ hòa giải đến hòa giải, ông Trần Quốc P trình bày: Ông và bà Nguyễn Thị Mỹ D chung sống với nhau như vợ chồng và không có đăng ký kết hôn từ năm 1989. Trong thời gian chung sống, vợ chồng ông bà đã có 2 người con chung. 1 người con đã lập gia đình và ở xa. Hôm qua, ông đi nhậu với bạn bè về thì bà Nguyễn Thị Mỹ D la mắng ông, đồng thời xúi con đánh ông.

Bà Nguyễn Thị Mỹ D trình bày: ông Trần Quốc P thường xuyên ăn nhậu và về nhà đánh chửi vợ con. Ông Trần Quốc P không lo làm việc để đóng góp kinh tế gia đình. Cậu con trai út đang ôn thi đại học, rất cần yên tĩnh mà ông P thường xuyên đi nhậu về và nói to tiếng. Tình trạng này kéo dài, bà không thể chịu được nữa, nên hôm qua có to tiếng cãi lại và dọn đồ đạc cho con sang nhà họ hàng để con yên tĩnh học tập. Do ông Trần Quốc P có uống rượu, đứng không vững nên trong lúc giằng co đồ đạc đã bị té ngã ra đất. Ông P vu cho bà xúi con đánh ông là không đúng.

Qua ý kiến trình bày của ông Trần Quốc P và bà Nguyễn Thị Mỹ D, tổ hòa giải phân tích việc ông P và bà D chung sống như vợ chồng mà không có đăng ký kết hôn là chưa chấp hành pháp luật. Vì vậy, tổ hòa giải đề nghị nếu hai ông bà còn tình cảm với nhau, muốn xây dựng gia đình bền vững thì cần ra Ủy ban nhân dân xã (phường) để làm thủ tục đăng ký kết hôn. Đồng thời, tổ hòa giải cũng mong muốn ông P tự nhận ra cái sai của mình và cùng nhau vun đắp gia đình để chăm sóc, nuôi dạy con cái. Ngoài việc viện dẫn quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 để cả hai ông bà thấy được quyền và nghĩa vụ của cha mẹ trong chăm lo việc học tập, giáo dục con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội, tổ hòa giải còn viện dẫn quy định pháp luật phòng, chống bạo lực gia đình.

Theo quy định của Điều 2 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 thì mặc dù ông bà không đăng ký kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng, song hành vi thường xuyên uống rượu say rồi la mắng hoặc đánh đập bà D của ông P là vi phạm pháp luật, bị pháp luật nghiêm cấm. Người có hành vi vi phạm thì tùy theo tính chất, mức độ của hành vi mà có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Bên cạnh đó, tổ hòa giải cũng phân tích cho ông P thấy tác hại của rượu bia, nhẹ thì gây say, không kiểm soát được hành vi, nặng thì gây các bệnh lý về gan, suy kiệt sức khỏe, thậm chí tử vong khi đã mắc xơ gan cổ trướng, ung thư gan… để ông biết và hạn chế uống rượu bia.

Tổ hòa giải khuyên ông P nên nhận sai và thay đổi để cùng bà D xây dựng gia đình hạnh phúc, chăm lo cho cậu con trai út ăn học.

c. Kết quả hòa giải

Mặc dù tổ hòa giải đã kiên trì phân tích cả quy định pháp luật cũng như truyền thống văn hóa nhưng ông Trần Quốc P không những không đồng ý nhận sai mà còn đe dọa nếu bà D không cùng con trai tự giác mang đồ đạc về thì ông sẽ tiếp tục đánh. Ông là chủ gia đình nên vợ con phải nghe theo ông, không được có ý kiến khác hay cãi lại.

Trước thái độ của ông P, bà D cũng không đồng ý trở về nhà. Vụ việc hòa giải không thành, tổ hòa giải thống nhất lập biên bản hòa giải không thành.

* Tình huống 12: Tranh chấp sau ly hôn

a. Nội dung vụ việc

Ông Huỳnh Trường Th gửi đơn tường trình đến tổ hòa giải khóm với nội dung vụ việc như sau: Theo Quyết định ly hôn của Tòa án nhân dân huyện B về việc ly hôn của ông và bà Tạ Thị Tr, ông Th nuôi dưỡng 02 người con lớn, bà Tr nuôi dưỡng người con nhỏ 03 tuổi. Vì quan tâm đến việc học hành, phát triển của các con nên sau khi ly hôn, ông Th vẫn thường xuyên qua lại nhà bà Tr. Những khi bà Tr đặt điều kiện tiền bạc để nuôi con, ông Th đều đáp ứng. Tuy nhiên, bà Tr thường xuyên ghen tuông, làm mất mặt ông Th trước người quen nên ông Th không qua lại thăm con nữa. Do đó, bà Tr gọi điện thoại làm phiền ông và gia đình nhà ông Th. Vì quá bức xúc, ông Th làm đơn yêu cầu Tổ hòa giải khóm giải quyết.

b. Quá trình hòa giải

Sau khi nhận được đơn yêu cầu của ông Th, bà Hồ Ngọc M - Tổ trưởng tổ hòa giải khóm đã tiến hành gặp gỡ ông Huỳnh Trường Th và bà Tạ Thị Tr để tìm hiểu sự việc.

Trên cơ sở kết quả gặp gỡ các bên về sự việc, tổ hòa giải tiến hành họp tìm hiểu các quy định pháp luật để có cơ sở phân tích, hòa giải cho ông Th và bà Tr.

Buổi hòa giải diễn ra tại Hội trường nhà văn hóa khóm, các bên đã trình bày ý kiến như sau:

+ Ý kiến của ông Th: Ông và bà Tr là vợ chồng có 03 người con nhưng đã ly hôn từ năm 2015. Theo quyết định của Tòa án, Bà Tr nuôi người con thứ 03 và không được ông trợ cấp. Sau đó, bà Tr yêu cầu ông Th phụ tiền nuôi đứa con nhỏ, ông Th đồng ý và có thường tới lui thăm con. Thời gian sau ly hôn, ông Th có quen biết người phụ nữ khác, bà Tr biết được nên thường xuyên gọi điện thoại chửi ông Th và gia đình ông Th. Do đó, ông Th đề nghị bà Tr không được điện thoại quấy rối ông nữa.

+ Ý kiến của bà Tr: Thừa nhận sự việc bà thường xuyên điện thoại cho ông Th là có thật.

Sau khi ghi nhận ý kiến của các bên, hòa giải viên phân tích như sau: Hai vợ chồng đã ly hôn theo Quyết định thuận tình ly hôn có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân huyện. Do đó, đề nghị hai bên phải chấp hành không can thiệp vào đời sống riêng tư của nhau. Hai ông bà cần cùng nhau chăm lo cho 03 người con của mình học hành đến nơi đến chốn, làm tròn bổn phận trách nhiệm làm cha, làm mẹ của mình.

c. Kết quả hòa giải

Sau khi lắng nghe ý kiến phân tích của hòa giải viên, bà Tr có ý kiến như sau: Từ nay, bà Tr không làm phiền ông Th nữa, nhưng căn nhà trong hẻm 14, bà Tr mua và đứng tên, ông Th chỉ bỏ ra có một phần ba (1/3) tiền mua nhà, còn lại là tiền của bà Tr. Do đó, ông Th phải đưa giấy tờ mua bán nhà để bà Tr sửa chữa nhà và sử dụng vì hiện nay bà Tr không có nhà ở, phải ở tạm tại trường học.

Trên cơ sở ý kiến đề nghị của bà Tr, ông Th đồng ý trong 02 ngày sau sẽ giao giấy tờ nhà lại cho bà Tr để bà Tr sửa chữa và vào ở.

Sau khi 02 bên đã thỏa thuận được sự việc, bà Hồ Ngọc M - Tổ trưởng tổ hòa giải đọc biên bản cho mọi người cùng nghe và các bên đã đồng ý ký tên vào biên bản hòa giải thành.

Nguồn: Trang TTĐT PBGDPL Bộ Tư pháp