Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 81/2026/NĐ-CP ngày 19/3/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5/2026, Bãi bỏ Nghị định số 100/2019/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2019 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 123/2021/NĐ-CP ngày 28 tháng 12 năm 2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng hải; giao thông đường bộ, đường sắt; hàng không dân dụng).
Nghị định số 81/2026/NĐ-CP gồm 4 chương, 50 điều, quy định đầy đủ các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt; hình thức xử phạt; biện pháp khắc phục hậu quả; thẩm quyền xử phạt; thẩm quyền lập biên bản và tổ chức thi hành quyết định xử phạt. Các hành vi vi phạm được phân nhóm cụ thể như: vi phạm quy định về tín hiệu, quy tắc giao thông đường sắt; vi phạm về kết cấu hạ tầng đường sắt; vi phạm quy định về phương tiện giao thông đường sắt; vi phạm trong hoạt động kinh doanh đường sắt và các hành vi khác có liên quan đến an toàn giao thông đường sắt.
Đáng chú ý, Nghị định mới tăng mạnh mức xử phạt đối với nhiều hành vi có nguy cơ cao gây tai nạn giao thông đường sắt, đặc biệt là hành vi điều khiển phương tiện giao thông đường bộ vượt rào chắn, vượt qua đường ngang khi đã có tín hiệu cảnh báo tàu đến.
Theo quy định mới, người điều khiển ô tô có hành vi vượt rào chắn đường ngang, vượt qua đường ngang khi đèn đỏ đã bật sáng hoặc chuông báo hiệu đã kêu sẽ bị phạt tiền từ 18 triệu đồng đến 20 triệu đồng. Đây là mức xử phạt cao nhằm tăng tính răn đe đối với hành vi đặc biệt nguy hiểm, thường là nguyên nhân dẫn đến các vụ tai nạn giao thông đường sắt nghiêm trọng trong thời gian qua.
Ngoài hành vi vượt rào chắn đường sắt, Nghị định số 81/2026/NĐ-CP còn quy định cụ thể nhiều mức xử phạt đáng chú ý khác đối với tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về an toàn giao thông đường sắt.
Đối với hành vi đi, đứng, nằm, ngồi hoặc thực hiện các hoạt động khác trái phép trong phạm vi đường sắt, mức phạt có thể áp dụng từ cảnh cáo đến phạt tiền tùy tính chất, mức độ vi phạm. Trường hợp gây ảnh hưởng đến hoạt động chạy tàu hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông đường sắt sẽ bị xử phạt nghiêm khắc hơn.
Đối với hành vi tự ý mở lối đi qua đường sắt, xây dựng công trình, đặt vật cản, họp chợ, kinh doanh, tập kết vật liệu trái phép trong phạm vi đất dành cho đường sắt, Nghị định quy định mức xử phạt từ vài triệu đồng đến hàng chục triệu đồng, đồng thời buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu hoặc tháo dỡ công trình vi phạm.
Trong lĩnh vực kinh doanh đường sắt, Nghị định quy định mức phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt hoặc doanh nghiệp kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt không bố trí người phụ trách bộ phận tổ chức vận tải, bộ phận an toàn vận tải hoặc bố trí nhưng không đủ điều kiện theo quy định.
Trường hợp doanh nghiệp không có bộ phận tổ chức vận tải đường sắt, bộ phận an toàn vận tải đường sắt theo quy định thì bị phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Đối với doanh nghiệp kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt không có bộ phận chuyên môn quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng; bộ phận điều hành giao thông vận tải đường sắt hoặc bộ phận phụ trách an toàn giao thông đường sắt cũng bị áp dụng mức phạt tương tự.
Nghị định cũng quy định xử phạt từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với hành vi không thực hiện giảm giá vé hoặc giảm giá vé không đúng quy định cho các đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi.
Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn như không thực hiện nhiệm vụ vận tải đặc biệt; vi phạm quy định về vận chuyển hàng hóa nguy hiểm; không bảo đảm điều kiện phục vụ hành khách; vi phạm quy định về an toàn chạy tàu, mức xử phạt có thể lên đến 20 triệu đồng hoặc cao hơn tùy hành vi cụ thể.
Bên cạnh hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền, Nghị định số 81/2026/NĐ-CP còn quy định nhiều hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như: tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ chuyên môn có thời hạn; đình chỉ hoạt động có thời hạn; buộc tháo dỡ công trình vi phạm; buộc khôi phục hiện trạng ban đầu; buộc thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều vụ tai nạn giao thông đường sắt đặc biệt nghiêm trọng xảy ra chủ yếu do ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người tham gia giao thông còn hạn chế, nhất là hành vi chủ quan cố tình vượt rào chắn, vượt tín hiệu cảnh báo khi tàu sắp đến, đi lại trong hành lang an toàn đường sắt hoặc tự mở lối đi dân sinh trái phép. Vì vậy, việc tăng mức xử phạt đối với các hành vi nguy hiểm là cần thiết nhằm nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm, mang lại sự an toàn cho người tham gia giao thông.
Thảo My – Phòng QLXLVPHC & TDTHPL