Trợ giúp pháp lý là chính sách của Nhà nước nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trong hoạt động tố tụng, việc xác định đúng đối tượng, nhu cầu trợ giúp pháp lý và cử người thực hiện trợ giúp pháp lý kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.
Khi tiếp nhận thông báo, thông tin về trợ giúp pháp lý từ cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc cơ sở giam giữ, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và Chi nhánh thực hiện kiểm tra, xác định điều kiện và yêu cầu trợ giúp pháp lý để xử lý theo quy định. Vậy quy trình này sẽ được thực hiện như thế nào?
Kiểm tra diện người được trợ giúp pháp lý và yêu cầu trợ giúp pháp lý
Sau khi tiếp nhận thông tin, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước hoặc Chi nhánh tiến hành đối chiếu, xác định người được thông báo có thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và có yêu cầu trợ giúp pháp lý hay không.
Trên cơ sở kết quả kiểm tra, việc xử lý được thực hiện theo hai hướng: Thứ nhất, nếu người được thông báo không thuộc diện hoặc không có yêu cầu trợ giúp pháp lý, khi đó Trung tâm hoặc Chi nhánh thông tin lại cho cơ quan, người có thẩm quyền hoặc cơ sở giam giữ, trại giam hoặc người có thẩm quyền của cơ sở giam giữ, trại giam đã gửi thông báo. Thứ hai, người được thông báo thuộc diện được trợ giúp pháp lý và có yêu cầu trợ giúp pháp lý, Trung tâm hoặc Chi nhánh tiến hành thụ lý và cử người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng theo quy định.
Những trường hợp được thụ lý ngay
Đối với những vụ việc có tính chất cấp thiết, cần được giải quyết khẩn trương, pháp luật quy định cơ chế thụ lý ngay để bảo đảm việc trợ giúp pháp lý được triển khai kịp thời, tránh ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, cụ thể: khoản 4 Điều 30 Luật Trợ giúp pháp lý và khoản 1 Điều 6 Thông tư số 12/2018/TT-BTP ngày 28/8/2018 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp có hướng dẫn, các trường hợp thụ lý ngay bao gồm: Vụ việc có thời hiệu khởi kiện còn dưới 05 ngày làm việc; Vụ án có ngày xét xử theo quyết định đưa vụ án ra xét xử còn dưới 05 ngày làm việc; các trường hợp chỉ định người bào chữa và các trường hợp theo khoản 3 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý được cơ quan tiến hành tố tụng thông báo cho Trung tâm; trường hợp cần thụ lý ngay để tránh gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý do người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý quyết định.
Việc cử người thực hiện trợ giúp pháp lý trong thời hạn luật định và phải được lập thành văn bản
Sau khi thụ lý vụ việc, Trung tâm hoặc Chi nhánh thực hiện việc cử người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng. Theo khoản 2 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, thời hạn cử người là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; riêng trường hợp người được trợ giúp pháp lý là người bị bắt, người bị tạm giữ có yêu cầu cử người thực hiện trợ giúp pháp lý, thời hạn này được rút ngắn còn 12 giờ kể từ thời điểm thụ lý.
Việc cử người tham gia tố tụng phải được lập thành văn bản và gửi cho người được trợ giúp pháp lý, cơ quan tiến hành tố tụng có liên quan theo khoản 4 Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý. Văn bản cử người chính là căn cứ để người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng và là cơ sở để cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp, tạo điều kiện thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.
Quy định trên đã góp phần bảo đảm người bị bắt, người bị tạm giữ có điều kiện tiếp cận sớm với người thực hiện trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn, giải thích về quyền và nghĩa vụ, đồng thời được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của pháp luật.
Như vậy, các quy định về kiểm tra diện, xác định yêu cầu, thời hạn cử người thực hiện và thụ lý ngay là những khâu then chốt để bảo đảm trợ giúp pháp lý đúng đối tượng, đúng nhu cầu, kịp thời. Qua đó, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước và các Chi nhánh góp phần đưa chính sách trợ giúp pháp lý đến đúng người, nhất là người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ trong quá trình tố tụng.
Như Quỳnh-TTTGPL