Nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, giảm gánh nặng chi phí học tập cho người dân và sử dụng có hiệu quả nguồn lực công, ngày 03/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 271/2026/NĐ-CP quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Nghị định là cơ sở pháp lý quan trọng để từng bước triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa trên phạm vi cả nước theo lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.
Theo quy định của Nghị định, chính sách miễn phí sách giáo khoa được áp dụng đối với học sinh phổ thông và người học tại các cơ sở giáo dục thực hiện các chương trình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, bao gồm Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở, cấp trung học phổ thông và Chương trình xóa mù chữ.
Khác với hình thức cấp phát để sở hữu, sách giáo khoa sẽ được Nhà nước đầu tư trang bị cho thư viện các cơ sở giáo dục và tổ chức cho học sinh mượn sử dụng trong năm học hoặc học kỳ. Sau khi kết thúc thời gian học tập, học sinh có trách nhiệm hoàn trả sách để nhà trường tiếp tục quản lý, bảo quản và phục vụ các khóa học tiếp theo. Việc thực hiện theo hình thức mượn – trả không chỉ góp phần giảm đáng kể chi phí cho các gia đình mà còn nâng cao ý thức giữ gìn tài sản công, hạn chế lãng phí và bảo vệ môi trường thông qua việc tái sử dụng sách giáo khoa nhiều lần.
Nghị định quy định, vào đầu mỗi năm học hoặc đầu học kỳ, mỗi học sinh được mượn một bộ sách giáo khoa đầy đủ các môn học và hoạt động giáo dục tương ứng với chương trình học tập. Đối với trường hợp học sinh chuyển trường, học sinh phải hoàn trả đầy đủ sách giáo khoa đã mượn tại trường nơi chuyển đi trước khi hoàn tất thủ tục chuyển trường; đồng thời, cơ sở giáo dục nơi tiếp nhận có trách nhiệm bố trí sách giáo khoa để học sinh tiếp tục học tập ngay sau khi nhập học, bảo đảm việc học không bị gián đoạn.
Để bảo đảm việc triển khai thống nhất, Nghị định quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở giáo dục trong công tác quản lý sách giáo khoa. Theo đó, trước ngày 15/6 hằng năm, các trường học phải hoàn thành việc tiếp nhận, kiểm kê, nhập kho và cập nhật dữ liệu quản lý thư viện, bảo đảm đủ số lượng sách phục vụ năm học mới. Học sinh được mượn sách chậm nhất 15 ngày trước ngày khai giảng hoặc trước đầu học kỳ. Việc bàn giao, mượn và trả sách phải được theo dõi bằng sổ hoặc phần mềm quản lý thư viện, ghi nhận đầy đủ số lượng và tình trạng của từng cuốn sách.
Sau khi kết thúc năm học hoặc khi học sinh chuyển trường, thôi học, trong thời hạn 15 ngày làm việc, học sinh có trách nhiệm hoàn trả toàn bộ số sách đã mượn, trừ trường hợp có nhu cầu tiếp tục sử dụng để ôn tập, kiểm tra lại hoặc hoàn thành chương trình học tập theo quy định. Cơ sở giáo dục sẽ kiểm tra tình trạng sách, phân loại sách còn sử dụng được, sách cần sửa chữa, bảo quản hoặc đề nghị thanh lý theo quy định của pháp luật về quản lý tài sản công.
Một điểm đáng chú ý của Nghị định là ưu tiên tận dụng tối đa nguồn sách giáo khoa hiện có thông qua cơ chế điều chuyển giữa các thư viện trường học trên cùng địa bàn trước khi thực hiện mua sắm mới. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo việc điều chuyển nhằm sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước, tuy nhiên chỉ thực hiện khi bảo đảm tính kinh tế và hiệu quả. Trường hợp chi phí vận chuyển, bảo quản hoặc bàn giao lớn hơn chi phí mua sắm bổ sung thì không thực hiện điều chuyển.
Chính sách miễn phí sách giáo khoa được triển khai theo lộ trình. Theo đó, từ năm học 2029 - 2030, tất cả học sinh trên phạm vi cả nước sẽ được sử dụng sách giáo khoa miễn phí theo hình thức mượn - trả. Đối với các địa phương có điều kiện cân đối ngân sách hoặc huy động được nguồn lực xã hội hóa, Chính phủ khuyến khích triển khai sớm hơn, ưu tiên các địa bàn biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Riêng đối với sách giáo khoa tiếng dân tộc thiểu số, việc cung cấp miễn phí được thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ về dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số.
Việc ban hành Nghị định số 271/2026/NĐ-CP thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp giáo dục, góp phần bảo đảm quyền học tập của công dân, giảm bớt gánh nặng chi phí cho người học và gia đình, đồng thời xây dựng môi trường giáo dục tiết kiệm, bền vững và công bằng. Đây cũng là một trong những chính sách an sinh xã hội có ý nghĩa thiết thực, hướng tới mục tiêu mọi học sinh đều có điều kiện tiếp cận đầy đủ sách giáo khoa để học tập, không ai bị bỏ lại phía sau vì điều kiện kinh tế.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL