Thực hiện Quyết định số 178/QĐ-TTg ngày 15/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ về theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong các lĩnh vực trọng tâm, liên ngành năm 2025 và Kế hoạch số 434/KH-UBND ngày 06/02/2025 của UBND tỉnh Bình Thuận trước sắp xếp; Ngày 02/6/2025, Sở Tư pháp tỉnh Bình Thuận (cũ) đã ban hành Kế hoạch số 280/KH-STP về điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật lĩnh vực trọng tâm, liên ngành trên địa bàn tỉnh năm 2025.
Theo kế hoạch, Sở Tư pháp đã xây dựng 02 mẫu Phiếu khảo sát gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, UBND huyện Phú Quý và UBND huyện Tuy Phong phối hợp phát Phiếu khảo sát theo dõi tình hình thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước về phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) từ năm 2022 đến hết năm 2024 trên địa bàn tỉnh; trong đó tập trung khảo sát 02 nhóm đối tượng: nhóm đối tượng thứ nhất là công chức, viên chức, người lao động tại các cơ quan, đơn vị, địa phương (80 phiếu); nhóm đối tượng thứ hai là các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh (60 phiếu); mục tiêu khảo sát nhằm đánh giá thực trạng tình hình thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước về phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) từ năm 2022 đến hết năm 2024 tại các cơ quan, đơn vị, địa phương.
Kết quả khảo sát cho thấy ngoài Luật Thủy sản năm 2017, các văn bản pháp luật về IUU được ban hành tương đối kịp thời, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi. Phần lớn cán bộ, công chức, viên chức đều nắm rõ quy định pháp luật liên quan và đánh giá cao công tác phổ biến, tập huấn pháp luật được tổ chức thường xuyên tại cơ quan, đơn vị. Tuyên truyền pháp luật về IUU tại địa phương thời gian qua được triển khai với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp, góp phần nâng cao nhận thức của ngư dân. Các điều kiện về nhân lực, kinh phí và cơ sở vật chất phục vụ nhiệm vụ này được bảo đảm; chính quyền địa phương quan tâm, chỉ đạo chặt chẽ. Khoảng 59% ý kiến đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật về IUU trên địa bàn là rất tốt, trong khi 41% phản ánh vẫn còn tồn tại hành vi vi phạm, chủ yếu tại một số khu vực ven biển. Nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, đảm bảo thiết bị giám sát hành trình (VMS) hoạt động ổn định và xử lý nghiêm vi phạm để nâng cao hiệu quả phòng chống IUU.
Đối với nhóm ngư dân, chủ tàu và doanh nghiệp, mức độ tiếp cận thông tin pháp luật được ghi nhận khá cao: 93% được cung cấp Luật Thủy sản và văn bản hướng dẫn; 73% tiếp cận thông tin về quản lý tàu cá và thiết bị giám sát hành trình; 77% được cung cấp quy định xử phạt vi phạm hành chính; 65% nắm được danh mục vùng cấm khai thác, mùa vụ cấm. Tuy nhiên, vẫn có 22% ý kiến cho rằng thông tin chưa đáp ứng nhu cầu do tài liệu nhiều, khó tiếp cận hoặc chưa cập nhật thường xuyên. Về hình thức tuyên truyền, đăng tải trên Cổng thông tin điện tử được đánh giá hiệu quả nhất (36%), tiếp đó là báo, đài địa phương (33%) và tập huấn trực tiếp (18%).
Hoạt động phản ánh vi phạm IUU được thực hiện chủ yếu bởi ngư dân và chủ tàu (77%), cơ quan chức năng (50%) và đại biểu dân cử, hội nghề cá (33%). Các hành vi vi phạm phổ biến gồm khai thác sai vùng, sai mùa (52%), không bật thiết bị giám sát hành trình hoặc không có giấy phép (30%) và không ghi nhật ký khai thác (17%). Hình thức phản ánh hiệu quả nhất là gửi trực tiếp đến UBND xã, huyện hoặc qua tổ trưởng thôn, tổ dân phố và hội nghề cá (cùng chiếm 38%). Phần lớn người dân, doanh nghiệp (77%) cho biết không gặp khó khăn khi phản ánh vi phạm, trong khi 23% gặp vướng mắc do thiếu chứng cứ hoặc lo ngại bị trả thù. Đáng chú ý, 75% đánh giá việc xử lý phản ánh là rất kịp thời, 67% đánh giá cán bộ thực thi pháp luật đáp ứng tốt yêu cầu công việc và 87% nhận định mức phạt theo Nghị định 38/2024/NĐ-CP đủ sức răn đe.
Từ kết quả khảo sát, Sở Tư pháp đã đề xuất UBND tỉnh nhiều giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về IUU. Trong đó, nhấn mạnh việc đa dạng hóa tuyên truyền, cập nhật thông tin pháp luật thường xuyên, xây dựng tài liệu hướng dẫn dễ hiểu; tổ chức tập huấn định kỳ cho ngư dân và doanh nghiệp về khai thác hợp pháp, sử dụng thiết bị VMS và ghi nhật ký khai thác. Sở Tư pháp cũng kiến nghị hoàn thiện cơ chế tiếp nhận phản ánh bằng cách thiết lập đường dây nóng, hộp thư điện tử, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ người tố giác và hỗ trợ pháp lý trong việc thu thập chứng cứ.
Đối với lực lượng thực thi pháp luật, Sở Tư pháp đề xuất tăng cường tập huấn nghiệp vụ, trang bị thêm phương tiện giám sát, kiểm tra cả trên biển và tại cảng; tổ chức kiểm tra định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, cần xem xét điều chỉnh chế tài theo hướng tăng tính răn đe, áp dụng nghiêm các biện pháp khắc phục hậu quả và xử lý nghiêm hành vi tái phạm. Việc phát huy vai trò cộng đồng, hội nghề cá và huy động doanh nghiệp tham gia giám sát, tuyên truyền cũng là giải pháp quan trọng. Ngoài ra, nâng cấp, bảo đảm thiết bị giám sát hành trình hoạt động ổn định và bảo đảm nguồn lực phục vụ công tác kiểm tra, giám sát cũng được xác định là yêu cầu cấp thiết.
Nhìn chung, việc thi hành pháp luật về phòng, chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực, phản ánh sự nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước và sự hợp tác của cộng đồng ngư dân, doanh nghiệp. Những giải pháp được đề xuất sẽ là nền tảng quan trọng để tiếp tục nâng cao hiệu quả phòng, chống khai thác IUU, qua đó đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững ngành thủy sản và chung tay cùng cả nước nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu trong thời gian tới.
Khả Thịnh – Phòng QLXLVPHC & TDTHPL