Trong đời sống hằng ngày, xe mô tô, xe gắn máy và xe đạp máy là phương tiện đi lại quen thuộc của đa số người dân. Từ những con đường trung tâm đến các tuyến hẻm nhỏ, hình ảnh người tham gia giao thông bằng xe hai bánh xuất hiện ở mọi nơi. Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi đó là nguy cơ tai nạn giao thông luôn hiện hữu. Chỉ một va chạm bất ngờ, một tình huống thiếu quan sát hoặc một lỗi nhỏ của người khác cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong những tình huống ấy, mũ bảo hiểm chính là “lá chắn” quan trọng bảo vệ tính mạng và sức khỏe con người. Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng liên quan đến mô tô, xe máy đều gây chấn thương vùng đầu. Chấn thương sọ não không chỉ đe dọa tính mạng mà còn để lại di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến gia đình và xã hội. Vì vậy, việc đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông không chỉ là khuyến cáo về an toàn mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc được pháp luật quy định rõ ràng.
Hiện nay, theo quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ đối với hành vi không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông sẽ bị xử phạt với mức tiền cụ thể như sau:
Tại điểm h và điểm i khoản 2 Điều 7 của Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định: “Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:
- Không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” khi điều khiển xe tham gia giao thông trên đường bộ;
- Chở người ngồi trên xe không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy”, trừ trường hợp chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật”.
Bên cạnh đó, theo điểm b khoản 5 Điều 12 của Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định: “Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự xe mô tô, các loại xe tương tự xe gắn máy không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy”. Quy định này thể hiện rõ: mọi cá nhân tham gia giao thông đều bình đẳng trước pháp luật, không ai được phép viện lý do “không phải người điều khiển” để né tránh trách nhiệm.
Đối với người điều khiển xe đạp máy, nội dung này được quy định tại điểm d và điểm đ khoản 4 Điều 9 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định: “Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:
- Người điều khiển xe đạp máy không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy” khi tham gia giao thông trên đường bộ;
- Chở người ngồi trên xe đạp máy không đội “mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy”, trừ trường hợp chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật”.
Dù là xe mô tô, xe gắn máy hay xe đạp máy, khi đã tham gia giao thông trên đường bộ thì việc đội mũ bảo hiểm là yêu cầu bắt buộc. Pháp luật cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ không xử phạt, bao gồm: chở người bệnh đi cấp cứu; chở trẻ em dưới 06 tuổi; hoặc áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, ngoài những trường hợp đặc biệt này, mọi hành vi không đội mũ bảo hiểm đều bị xem là vi phạm và bị xử lý theo quy định.
Đáng tiếc, trên thực tế vẫn còn không ít trường hợp chủ quan: đi quãng đường ngắn nên không đội mũ; đội mũ nhưng không cài quai; sử dụng mũ không đạt chuẩn, chỉ để đối phó khi gặp lực lượng chức năng. Những hành vi này không những vi phạm pháp luật mà còn làm giảm hiệu quả bảo vệ khi tai nạn xảy ra. Mũ bảo hiểm chỉ phát huy tác dụng khi được đội đúng cách và cài quai chắc chắn.
Xây dựng văn hóa giao thông an toàn cần bắt đầu từ những hành động đơn giản nhất. Mỗi người khi bước ra đường hãy tự nhắc mình: lên xe là đội mũ bảo hiểm. Cha mẹ cần làm gương cho con cái. Nhà trường, cơ quan, đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở để hình thành thói quen tự giác. Khi ý thức chấp hành pháp luật trở thành thói quen, việc xử phạt sẽ chỉ còn là biện pháp cuối cùng, không phải giải pháp thường xuyên.
An toàn giao thông không phải là khẩu hiệu. Đó là trách nhiệm, là sự lựa chọn mỗi ngày của từng cá nhân. Chấp hành quy định về đội mũ bảo hiểm chính là hành động thiết thực góp phần bảo vệ tính mạng con người, giảm thiểu hậu quả tai nạn và xây dựng xã hội văn minh, trật tự. Vì sự an toàn của bản thân, gia đình và cộng đồng, mỗi người chúng ta hãy nghiêm túc thực hiện đúng quy định của pháp luật: đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông trên đường bộ.
Thảo My – Phòng QLXLVPHC & TDTHPL