Ngày 13/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 04/10/2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Qua hơn 01 năm triển khai thực hiện, Nghị định số 123/2024/NĐ-CP đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, tăng cường tính răn đe đối với các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy vẫn còn một số quy định chưa thật sự rõ ràng, phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau trong quá trình xử phạt, đặc biệt đối với việc xác định hành vi vi phạm, xác định số lợi bất hợp pháp, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt của các cơ quan có thẩm quyền.
Để khắc phục những tồn tại này, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm việc xử lý vi phạm hành chính được thống nhất và hiệu quả hơn.
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị định số 281/2026/NĐ-CP là bổ sung Điều 3a quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Trước đây, Nghị định số 123/2024/NĐ-CP chưa có quy định riêng về nội dung này nên trong quá trình áp dụng pháp luật, nhiều địa phương gặp khó khăn khi xác định hành vi vi phạm trong các trường hợp có nhiều hành vi liên quan hoặc hành vi kéo dài qua nhiều thời điểm. Việc bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đã tạo cơ sở pháp lý thống nhất để cơ quan có thẩm quyền xác định đúng hành vi vi phạm, tránh tình trạng xử phạt không thống nhất giữa các địa phương, đồng thời bảo đảm nguyên tắc xử phạt đúng người, đúng hành vi và đúng quy định của pháp luật.
Một nội dung quan trọng khác được sửa đổi là quy định về xác định số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm hành chính. Theo Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, việc xác định khoản lợi bất hợp pháp trong một số trường hợp còn thiếu căn cứ cụ thể nên quá trình áp dụng ở địa phương còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến cách tính không thống nhất. Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung phương pháp xác định số lợi bất hợp pháp theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan có thẩm quyền trong việc áp dụng biện pháp buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp, đồng thời bảo đảm tính công bằng và hạn chế thất thu ngân sách nhà nước.
Đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng có những điều chỉnh, sửa đổi quan trọng. So với quy định tại Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, các quy định mới đã sửa đổi theo hướng phù hợp hơn với Luật Đất đai năm 2024, làm rõ các trường hợp phải đăng ký biến động, thời điểm xác định hành vi vi phạm cũng như việc áp dụng chế tài xử phạt. Những sửa đổi này góp phần nâng cao trách nhiệm của người sử dụng đất trong việc thực hiện đăng ký biến động đất đai, đồng thời bảo đảm tính chính xác của hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai.
Theo Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, phạm vi xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã còn hạn chế, dẫn đến nhiều vụ việc phải chuyển lên cấp huyện để xử lý, kéo dài thời gian giải quyết. Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh thẩm quyền theo hướng phù hợp với quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành, tạo điều kiện để chính quyền cấp cơ sở chủ động xử lý kịp thời các vi phạm phát sinh trên địa bàn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giảm áp lực cho cơ quan cấp trên.
Cùng với đó, thẩm quyền xử phạt của cơ quan thanh tra cũng được sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm thống nhất với các quy định mới về tổ chức và hoạt động thanh tra. So với Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, các quy định mới đã điều chỉnh phạm vi thẩm quyền của lực lượng thanh tra trong việc lập biên bản, xử phạt và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, qua đó bảo đảm sự đồng bộ giữa pháp luật về thanh tra và pháp luật xử lý vi phạm hành chính.
Để bảo đảm việc áp dụng pháp luật được liên tục, thống nhất, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung quy định về điều khoản chuyển tiếp. Những quy định này làm rõ việc xử lý đối với các vụ việc đã được phát hiện hoặc đang trong quá trình giải quyết trước thời điểm Nghị định có hiệu lực, góp phần hạn chế những khó khăn, vướng mắc trong quá trình chuyển tiếp từ quy định cũ sang quy định mới. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026 nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, bảo đảm phù hợp với Luật Đất đai năm 2024, Luật Xử lý vi phạm hành chính và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai.
Thảo My – Phòng QLXLVPHC & TDTHPL