Đăng ký giám hộ, giám sát việc giám hộ không phụ thuộc nơi cư trú được hiểu như thế nào?
Giám hộ là vấn đề liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ. Vì vậy, việc đăng ký giám hộ, chấm dứt giám hộ hay giám sát việc giám hộ cần được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy định pháp luật.
Điều 19 và Điều 39 Luật Hộ tịch năm 2014, Điều 28 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP, được bổ sung tại Nghị định số 07/2025/NĐ-CP quy định về thẩm quyền đăng ký giám hộ, chấm dứt giám hộ, giám sát việc giám hộ, chấm dứt giám sát việc giám hộ theo hướng phụ thuộc vào nơi cư trú của các bên. Tuy nhiên, theo Điều 8 và Điều 17 Luật Hộ tịch năm 2026 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2027) thì cách thức xác định thẩm quyền sẽ có sự thay đổi theo hướng không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân, cụ thể:
Có thể hiểu đơn giản, từ ngày 01/3/2027, đối với những trường hợp pháp luật quy định không phụ thuộc nơi cư trú, người dân không còn phải đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi mình hoặc người được giám hộ đang cư trú để đăng ký.
Trước đây, khi thực hiện thủ tục, câu hỏi thường được đặt ra là: “Tôi phải đăng ký ở đâu theo nơi cư trú?”
Với quy định mới, người dân có thể quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi: “Sự kiện hộ tịch này thuộc thẩm quyền của cơ quan nào và tôi có thể thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nào theo quy định?”
Điều này không có nghĩa là thông tin về nơi cư trú không còn quan trọng. Nơi cư trú vẫn được xác định và ghi nhận trong hồ sơ, nội dung đăng ký hộ tịch theo quy định. Điểm thay đổi là nơi cư trú không còn được sử dụng làm căn cứ bắt buộc để xác định nơi người dân phải đến đăng ký đối với những trường hợp pháp luật đã quy định thực hiện không phụ thuộc nơi cư trú.
TÌNH HUỐNG PHÁP LÝ: NGƯỜI GIÁM HỘ VÀ NGƯỜI ĐƯỢC GIÁM HỘ CƯ TRÚ, SINH SỐNG VÀ LÀM VIỆC Ở CÁC ĐỊA PHƯƠNG KHÁC NHAU – ĐĂNG KÝ Ở ĐÂU?
1. Tình huống
Ông Nguyễn Văn Hùng, 65 tuổi, đang thường trú tại tỉnh Đắk Lắk. Ông có cháu là Nguyễn Văn Bình, 09 tuổi, đang thường trú cùng mẹ tại phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.
Do mẹ của Bình mất khả năng thực hiện việc chăm sóc, quản lý tài sản và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Bình nên gia đình thống nhất cử ông Hùng làm người giám hộ cho Bình.
Hiện nay, ông Hùng đang làm việc và sinh sống tại phường Lang Biang – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Ông lo ngại nếu đăng ký giám hộ thì phải trở về Đắk Lắk, nơi mình thường trú, hoặc đến phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, nơi cháu Bình thường trú.
Trong khi đó, việc đi lại giữa các địa phương khá xa, ông Hùng cũng khó sắp xếp thời gian do công việc.
Vậy ông Hùng có thể thực hiện đăng ký giám hộ cho cháu Bình tại UBND phường Lang Biang – Đà Lạt, nơi ông đang sinh sống và làm việc hay không?
Giải quyết thủ tục hành chính tại Ủy ban nhân dân phường Lang Biang – Đà Lạt
2. Hướng giải quyết
Theo Điều 8 Luật Hộ tịch năm 2026 về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, UBND cấp xã thực hiện đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch thuộc thẩm quyền không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký.
Đối với đăng ký giám hộ, Điều 17 xác định UBND cấp xã thực hiện đăng ký giám hộ trong trường hợp giữa công dân Việt Nam cư trú ở trong nước với nhau.
Trong tình huống trên:
Ông Hùng là công dân Việt Nam cư trú ở trong nước;
Cháu Bình cũng là công dân Việt Nam cư trú ở trong nước.
Do đó, trường hợp của ông Hùng và cháu Bình thuộc trường hợp đăng ký giám hộ không phụ thuộc vào nơi cư trú.
Một điểm cần lưu ý là “không phụ thuộc nơi cư trú” không có nghĩa là không cần xác định hoặc cung cấp thông tin về nơi cư trú.
Thông tin về nơi cư trú của người giám hộ và người được giám hộ vẫn được ghi nhận theo quy định. Tuy nhiên, nơi cư trú không còn là căn cứ bắt buộc để xác định địa phương mà người dân phải đến thực hiện thủ tục.
Nói cách khác, người dân vẫn cần xác định nơi cư trú để cung cấp thông tin chính xác trong hồ sơ, nhưng không nhất thiết phải trở về nơi mình hoặc người được giám hộ cư trú để đăng ký nếu pháp luật đã cho phép thực hiện thủ tục không phụ thuộc nơi cư trú.
3. Giải quyết tình huống
Từ ngày 01/3/2027, khi Luật Hộ tịch năm 2026 có hiệu lực, ông Hùng không phải quay về nơi mình thường trú hoặc nơi cháu Bình thường trú chỉ vì lý do thẩm quyền đăng ký được xác định theo nơi cư trú.
Ông có thể đến UBND phường Lang Biang – Đà Lạt, nơi đang sinh sống và làm việc, để thực hiện thủ tục nếu cơ quan này có thẩm quyền theo quy định.
Sau khi xác định đúng thẩm quyền và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, ông Hùng có thể thực hiện đăng ký giám hộ theo phương thức phù hợp.
Theo thông tin về thủ tục hành chính hiện hành, thủ tục đăng ký giám hộ có thể được thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc qua dịch vụ bưu chính; thời hạn giải quyết được công bố là 03 ngày làm việc.
Người dân cũng cần lưu ý yêu cầu về việc người giám hộ có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch để ký vào Sổ đăng ký giám hộ theo quy định. Đây là nội dung cần được quan tâm khi lựa chọn phương thức thực hiện thủ tục.
4. Thêm thuận lợi cho người dân
Tình huống của ông Hùng và cháu Bình là một ví dụ dễ thấy về những thuận lợi mà cơ chế đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú có thể mang lại.
Nếu thủ tục vẫn phải thực hiện tại nơi cư trú của người giám hộ hoặc người được giám hộ, ông Hùng có thể phải di chuyển giữa nhiều địa phương. Điều này không chỉ mất thời gian mà còn phát sinh chi phí và gây khó khăn trong việc sắp xếp công việc.
Khi không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú trong những trường hợp pháp luật quy định, người dân có thêm lựa chọn về địa điểm thực hiện thủ tục. Khoảng cách địa lý được thu hẹp, việc tiếp cận dịch vụ hành chính cũng thuận tiện hơn.
Điều này càng có ý nghĩa đối với những trường hợp liên quan đến trẻ em, người cao tuổi, người mất hoặc hạn chế khả năng nhận thức, làm chủ hành vi và những người cần được bảo vệ, chăm sóc theo quy định của pháp luật.
Cùng với việc tạo thuận lợi cho người dân, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu đối với cơ quan đăng ký hộ tịch trong việc xác định đúng thẩm quyền, cập nhật đầy đủ thông tin và bảo đảm sự thống nhất, chính xác của dữ liệu hộ tịch.
Đây là cơ sở quan trọng để việc đăng ký hộ tịch ngày càng thuận tiện, hiện đại, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch.
Chu Nga – Phòng Hành chính tư pháp