Trong bối cảnh hoạt động đầu tư, kinh doanh ngày càng phát triển và đa dạng, các tranh chấp phát sinh trong quá trình hợp tác, giao kết và thực hiện hợp đồng là điều khó tránh khỏi. Bên cạnh phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án, trọng tài thương mại ngày càng được cộng đồng doanh nghiệp lựa chọn nhờ nhiều ưu điểm nổi bật như linh hoạt, nhanh chóng và bảo mật thông tin.
Theo khoản 1 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của pháp luật. Hiện nay, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) là một trong những tổ chức trọng tài uy tín, có nhiều kinh nghiệm trong giải quyết các tranh chấp thương mại trong nước và quốc tế.
Luật Trọng tài thương mại năm 2010 quy định nhiều nguyên tắc quan trọng trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài như: tôn trọng sự thỏa thuận của các bên; bảo đảm tính độc lập, khách quan, vô tư của trọng tài viên; các bên bình đẳng về quyền và nghĩa vụ; việc giải quyết tranh chấp được thực hiện không công khai và phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm.
Một trong những ưu điểm nổi bật của trọng tài thương mại là thủ tục giải quyết đơn giản, linh hoạt và nhanh chóng. Các bên có thể chủ động lựa chọn thời gian, địa điểm giải quyết tranh chấp, đồng thời được lựa chọn trọng tài viên là các chuyên gia có kiến thức chuyên sâu trong từng lĩnh vực như xây dựng, bảo hiểm, thương mại quốc tế, chứng khoán…
Bên cạnh đó, quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai, góp phần bảo đảm bí mật thông tin kinh doanh, tài chính và uy tín của doanh nghiệp. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong môi trường cạnh tranh hiện nay.
Đối với các tranh chấp có yếu tố nước ngoài, trọng tài thương mại còn thể hiện tính linh hoạt cao khi các bên có thể thỏa thuận sử dụng tiếng nước ngoài, áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc lựa chọn địa điểm giải quyết phù hợp. Đặc biệt, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm và có thể được công nhận, thi hành tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên Công ước New York năm 1958 về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài.
Bên cạnh đó, ngày 30/7/2025 của Bộ Tư pháp đã ban hành quy định chi tiết thi hành Luật Trọng tài thương mại tại Văn bản hợp nhất số 4645/VBHN-BTP, trong đó Sở Tư pháp có vai trò quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về trọng tài thương mại tại địa phương. Sở Tư pháp thực hiện đăng ký hoạt động, đăng ký thay đổi và thu hồi Giấy đăng ký hoạt động của Trung tâm trọng tài, Chi nhánh của Trung tâm trọng tài và Chi nhánh của Tổ chức trọng tài nước ngoài tại Việt Nam; đồng thời thực hiện tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động trọng tài theo quy định pháp luật.
Việc tăng cường quản lý nhà nước và phát huy hiệu quả của phương thức trọng tài thương mại góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và hội nhập kinh tế quốc tế.
Tường Vy - Phòng PBGDPL