Ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng. Luật có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của công dân và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026. Những quy định mới không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý trong công tác tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ mà còn làm rõ hơn trách nhiệm của công dân, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Các chiến sĩ được khám, kiểm tra sức khỏe định kỳ tại đơn vị
Đáng chú ý, Luật mới đã làm rõ các hành vi được xác định là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Trách nhiệm của công dân được đặt ra xuyên suốt trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự, từ đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe đến khi có quyết định gọi nhập ngũ và các hoạt động có liên quan theo quy định của pháp luật. Việc quy định cụ thể các hành vi không chấp hành, góp phần bảo đảm cách hiểu và áp dụng pháp luật thống nhất, minh bạch; đồng thời phòng ngừa tình trạng lợi dụng những cách hiểu khác nhau để né tránh hoặc không thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Cùng với đó, Luật sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng nghiêm cấm hành vi gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo đảm công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ được thực hiện khách quan, công bằng và chính xác. Mỗi công dân phải có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, trung thực các thông tin trong quá trình thực hiện thủ tục liên quan đến nghĩa vụ quân sự, không cố tình khai báo sai, che giấu thông tin hoặc thực hiện bất kỳ hành vi nào nhằm làm sai lệch kết quả tuyển chọn. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm của cá nhân, gia đình và các cơ quan, tổ chức có liên quan, bảo đảm công tác tuyển quân được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật.
Công tác chăm sóc, kiểm tra sức khỏe cho chiến sĩ được thực hiện thường xuyên
Bên cạnh việc tăng cường trách nhiệm của công dân, các quy định mới cũng quan tâm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thực hiện nghĩa vụ quân sự. Công dân đang làm việc tại cơ quan, tổ chức khi thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám hoặc kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự được bảo đảm các chế độ theo quy định của pháp luật, trong đó có tiền lương, phụ cấp hiện hưởng và tiền tàu xe đi, về theo từng trường hợp. Chính sách này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước tạo điều kiện để công dân yên tâm thực hiện nghĩa vụ, đồng thời bảo đảm việc tham gia các thủ tục nghĩa vụ quân sự không làm ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích chính đáng của người dân.
Thực hiện nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân đối với Tổ quốc, được thể hiện xuyên suốt trong quá trình từ đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe đến chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, khi nhận được giấy gọi hoặc các quyết định liên quan đến nghĩa vụ quân sự, công dân cần chủ động nắm bắt thông tin, nghiêm túc chấp hành, có mặt đầy đủ, đúng thời gian và địa điểm được yêu cầu. Đối với những trường hợp có lý do chính đáng hoặc thuộc diện được tạm hoãn, miễn thực hiện nghĩa vụ quân sự, công dân cần chủ động thực hiện các thủ tục theo quy định, cung cấp đầy đủ hồ sơ, giấy tờ có liên quan để cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Việc cố tình trốn tránh, gian dối hoặc không chấp hành các yêu cầu hợp pháp trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự không chỉ ảnh hưởng đến tính nghiêm minh, công bằng trong công tác tuyển quân mà còn có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý theo quy định. Do đó, mỗi công dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm, chủ động tìm hiểu các quy định của pháp luật để bảo đảm thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình.
Những quy định mới về nghĩa vụ quân sự là cơ sở pháp lý để công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ được thực hiện thống nhất, đảm bảo khách quan, công bằng và đúng quy định. Mỗi thanh niên trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự cần chủ động tìm hiểu pháp luật, nghiêm túc chấp hành các yêu cầu về đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe và thực hiện các quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Bên cạnh đó, cần có sự đồng hành, phối hợp của gia đình và các cơ quan, tổ chức giúp công dân thực hiện tốt trách nhiệm của mình.
Võ Luân - PBGDPL