1. TÌNH HUỐNG: NGUY CƠ ĐỖ VỠ GIA ĐÌNH VÌ CÁ CƯỢC BÓNG ĐÁ
Anh Nguyễn Văn H và chị Nguyễn Thị T là vợ chồng, cùng sinh sống tại thôn Lương Tây, xã Lương Sơn. Anh H làm nghề tài xế, chị T buôn bán ở Chợ, có thu nhập ổn định, cuộc sống gia đình anh êm ấm, hạnh phúc. Năm 2022, trong thời gian diễn ra giải bóng đá World Cup, do bị bạn bè rủ rê, anh H bắt đầu tham gia cá độ bóng đá qua mạng. Ban đầu, anh chỉ chơi với số tiền nhỏ mang tính giải trí. Tuy nhiên, sau một vài lần thắng, anh dần chủ quan, nâng mức cá độ lên với số tiền ngày càng lớn. Không may, càng chơi anh càng thua, số tiền thua nhanh chóng lên đến hàng trăm triệu đồng.
Với tâm lý muốn gỡ lại số tiền đã mất, anh H vay mượn từ người quen là anh Nguyễn Văn D ở cùng thôn và cả các nguồn “tín dụng đen”. Tổng số tiền nợ dần chồng chất lên gần 500 triệu đồng. Khi không còn khả năng trả nợ, anh liên tục bị các chủ nợ gọi điện, nhắn tin thúc ép, thậm chí tìm đến tận nhà gây áp lực, ảnh hưởng đến cuộc sống và tinh thần của gia đình. Từ đó, mâu thuẫn giữa vợ chồng anh H và chị T ngày càng căng thẳng, nguy cơ đổ vỡ hôn nhân ngày càng cao. Trước tình hình đó, Chị T đã làm đơn ly hôn gửi Tổ hòa giải ở thôn Lương Tây, xã Lương Sơn giải quyết.
Là thành viên tổ hòa giải, ông (bà) hòa giải tình huống trên như thế nào?
1. Xác định nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn:
Anh H do bị bạn bè rủ rê đã tham gia cá độ bóng đá qua mạng, từ chơi nhỏ lẻ chuyển sang cá độ với số tiền lớn vì tâm lý ham thắng và muốn gỡ gạc khi thua với số tiền lên tới 500 triệu đồng. Bị đòi nợ, gây áp lực tinh thần cho cả gia đình. Từ đó, mâu thuẫn vợ chồng căng thẳng, nguy cơ dẫn đến ly hôn.
2. Căn cứ giải quyết:
- Về pháp luật:
Căn cứ Nghị định 282/2025/NĐ-CP, ngày 30/10/2025 của Chính phủ quy định tại khoản 2 Điều 36: “Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi đánh bạc trái phép… hoặc cá cược trái phép trong hoạt động thi đấu thể thao… được thua bằng tiền hoặc hiện vật…”. Như vậy, hành vi cá độ bóng đá qua mạng của anh H là vi phạm pháp luật và bị xử phạt hành chính.
Trường hợp số tiền lớn hoặc thực hiện qua mạng internet, căn cứ Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017, tại khoản 1 và khoản 2 Điều 321 quy định người đánh bạc có thể bị “phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm”.
Căn cứ Điều 463, Điều 466 và khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác”, Do đó, anh H có nghĩa vụ trả nợ, nhưng nếu vay “tín dụng đen” với lãi suất vượt mức thì phần vượt quá không được pháp luật công nhận.
Ngoài ra, căn cứ Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tại Điều 19 quy định: Tình nghĩa vợ chồng “1. Vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; cùng nhau chia sẻ, thực hiện các công việc trong gia đình. 2. Vợ chồng có nghĩa vụ sống chung với nhau, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác hoặc do yêu cầu của nghề nghiệp, công tác, học tập, tham gia các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và lý do chính đáng khác”.
Khoản 1, Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định: Ly hôn theo yêu cầu của một bên “1. Khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được”.
- Về Đạo lý tình cảm: Ông cha ta có câu: “Cờ bạc là bác thằng bần”, cảnh báo hậu quả của việc sa vào cờ bạc.
Gia đình là nơi yêu thương, chia sẻ; khi một bên mắc sai lầm nhưng biết ăn năn, sửa đổi thì nên tạo điều kiện để khắc phục. Vợ chồng cần đồng lòng vượt qua khó khăn, tránh để những sai lầm nhất thời dẫn đến đổ vỡ hạnh phúc.
3. Hướng giải quyết:
Tổ hòa giải chủ động gặp gỡ, lắng nghe ý kiến của anh H và chị T để nắm rõ nguyên nhân mâu thuẫn, làm giảm bớt căng thẳng của 2 vợ chồng. Trên cơ sở đó, phân tích cho anh H nhận thức rõ hành vi cá độ bóng đá là vi phạm pháp luật, đồng thời gây hậu quả nghiêm trọng đến kinh tế và hạnh phúc gia đình; yêu cầu anh H nghiêm túc nhận lỗi, cam kết chấm dứt vi phạm và có trách nhiệm khắc phục hậu quả, từng bước trả nợ và tránh xa các tệ nạn xã hội.
Cần nhẹ nhàng động viên, chia sẻ để chị T bình tĩnh cân nhắc, bởi ly hôn chỉ nên là giải pháp cuối cùng; nếu anh H thật sự ăn năn và có thiện chí sửa đổi thì nên tạo điều kiện để gia đình có cơ hội hàn gắn. Hai vợ chồng ngồi lại cùng nhau bàn bạc phương án trả nợ cho anh D sao cho phù hợp với khả năng kinh tế của gia đình và phù hợp quy định của pháp luật.
Trường hợp các bên không đạt được sự thống nhất, Tổ hòa giải hướng dẫn thực hiện thủ tục ly hôn theo quy định pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi bên.
Ngọc Thủy – Phòng PBGDPL
2. TÌNH HUỐNG: TRANH CHẤP HUÊ HỤI
Chị Đinh Thị Mỹ Lợi, sinh sống tại thôn A, phường 2 Bảo Lộc, tham gia chơi huê hụi do bà Nguyễn Thị Xin, cùng địa phương đứng ra làm chủ hụi. Đầu hụi gồm 12 người tham gia, mỗi tháng góp 3 triệu đồng, mở hụi định kỳ vào ngày 10 hàng tháng nhằm tạo điều kiện cho các thành viên xoay vòng vốn phục vụ sinh hoạt và phát triển kinh tế gia đình. Trong quá trình tham gia, chị Lợi đã thực hiện việc đóng tiền hụi đầy đủ, đúng thời hạn. Tuy nhiên, đến kỳ chị Lợi được hốt hụi, bà Xin bất ngờ thông báo chưa thu đủ tiền từ các chị đã hốt hụi trước đó nên chưa có tiền đưa cho chị Lợi. Sau đó, bà Xin có biểu hiện né tránh, không còn giữ liên lạc với các chị tham gia chơi hụi nữa.
Sự việc khiến chị Lợi và nhiều người tham gia chơi hụi hết sức bức xúc, bởi số tiền đã góp là khoản tích góp lớn của gia đình. Một số chị đã tìm đến nhà bà Xin yêu cầu trả tiền, dẫn đến tình trạng mất an ninh trật tự tại địa phương, mâu thuẫn giữa các bên ngày càng gay gắt, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp phức tạp. Trước tình hình đó, chị Lợi đã làm đơn đề nghị Tổ hòa giải ở thôn xem xét, hỗ trợ giải quyết.
Là thành viên tổ hòa giải, ông (bà) hòa giải tình huống trên như thế nào?
1. Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn: Bà Xin (chủ hụi) không thực hiện nghĩa vụ giao tiền hụi đúng kỳ cho chị Lợi khi đến lượt hốt hụi. Việc lấy lý do “chưa thu đủ tiền từ các hụi viên trước” cho thấy quản lý hụi không đảm bảo khả năng chi trả. Sau đó, bà Xin còn né tránh, cắt đứt liên lạc, làm mất niềm tin và khiến những người tham gia chơi hụi bức xúc, tụ tập đòi tiền gây mất trật tự, làm mâu thuẫn càng gay gắt.
2. Căn cứ giải quyết:
- Về pháp luật:
Tại khoản 3, Điều 18, Nghị định 19/2019/NĐ-CP quy định: Chủ họ có nghĩa vụ "Giao các phần họ cho thành viên được lĩnh họ". Việc bà Xin không giao tiền cho chị Lợi là vi phạm nghĩa vụ.
Tại khoản 1, Điều 23, Nghị định 19/2019/NĐ-CP “1. Thực hiện đúng nghĩa vụ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 18 của Nghị định này.” Quy định về trách nhiệm dân sự. Nếu chủ họ chậm giao tiền thì phải trả lãi trên số tiền chậm giao theo lãi suất thỏa thuận (không quá 20%/năm) hoặc theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Điều 24, Nghị định 19/2019/NĐ-CP quy định: Trường hợp đến kỳ mở họ mà có thành viên không góp phần họ hoặc góp phần họ không đầy đủ thì thành viên đó có trách nhiệm đối với chủ họ như sau: “1. Hoàn trả số tiền mà chủ họ đã góp thay cho thành viên”. “2. Trả lãi đối với số tiền chậm góp họ theo quy định tại Điều 22 của Nghị định này”. “3. Chịu phạt vi phạm trong trường hợp những người tham gia dây họ có thỏa thuận phạt vi phạm theo quy định tại Điều 418 của Bộ luật dân sự”. 4. Bồi thường thiệt hại (nếu có)”. Nghiêm cấm việc lợi dụng hình thức họ để chiếm đoạt tài sản.
Ngoài trách nhiệm dân sự, thì tại điểm đ, khoản 1, Điều 19 (Vi phạm quy định về họ, hụi, biêu, phường), Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định: Hành vi “không giao các phần họ cho thành viên lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ” bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
- Về đạo lý: Ông cha ta có câu: “Một lần bất tín, vạn lần bất tin”. Người Việt Nam chúng ta có truyền thống coi trọng "chữ tín" và "tình làng nghĩa xóm". Việc chiếm đoạt tiền của người khác không chỉ vi phạm pháp luật mà còn trái với đạo đức "lá lành đùm lá rách". Đạo lý cũng đặt ra yêu cầu mỗi cá nhân phải “sống có trách nhiệm với lời nói và hành động của mình”. Người sai cần nhận lỗi, khắc phục hậu quả; người bị thiệt hại cần ứng xử đúng mực, không vì bức xúc mà có hành vi quá khích.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải nên gặp riêng các bên để lắng nghe, nắm rõ diễn biến vụ việc, phân tích vận động làm ổn định tâm lý các bên, tránh để xảy ra tụ tập đông người, gây mất trật tự và phân tích pháp luật và đạo lý cho 02 bên cùng hiểu và nhận ra hành vi sai phạm.
Tổ hòa giải yêu cầu bà Xin xác nhận nợ, cam kết lộ trình trả tiền cho Chị Lợi và những người tham gia cùng chơi, giải thích về hậu quả pháp lý nếu không thực hiện. Nếu hòa giải không thành hướng dẫn chị Lợi khởi kiện ra tòa theo quy định pháp luật.
Ngọc Thủy – Phòng PBGDPL
3. TÌNH HUỐNG: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHU DÂN CƯ
Gia đình chị Nguyễn Thị Thu có tiệm Phở trên tuyến đường trung tâm xã Đơn Dương. Trong quá trình buôn bán, hàng ngày chị Thu thường xuyên đổ nước rửa chén, bát trực tiếp ra đường, làm mặt đường luôn ẩm ướt, trơn trượt và phát sinh mùi khó chịu. Do tuyến đường hẹp, xe máy, ô tô và xe tải chở hàng lưu thông qua lại làm nước bẩn văng lên, nhiều lần bắn vào sân và tường nhà của chị Lê Thị Chín ở sát bên cũng kinh doanh buôn bán.
Ban đầu, chị Chín chỉ nói chuyện tình cảm và khuyên chị Thu xả nước thải thoát vào cống trong nhà hoặc xả đúng nơi quy định để giữ gìn vệ sinh chung. Tuy nhiên, chị Thu cho rằng việc buôn bán là mưu sinh, lượng nước thải không đáng kể và chảy về cống thoát nước ngoài đường nên không tiếp thu ý kiến của hàng xóm. Tình trạng này kéo dài khiến chị Chín bức xúc, nhiều lần phản ánh gay gắt. Hai bên xảy ra cãi vã to tiếng ồn ào, lời qua tiếng lại, ảnh hưởng đến an ninh trật tự khu dân cư. Sự việc ngày càng căng thẳng, có nguy cơ phát sinh mâu thuẫn phức tạp hơn. Trước tình hình đó, chị Chín đã làm đơn gửi thôn đề nghị xem xét, giải quyết.
Là thành viên tổ hòa giải, ông (bà) hòa giải tình huống trên như thế nào?
1. Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn: Mâu thuẫn phát sinh từ việc chị Thu thường xuyên đổ nước rửa chén, bát ra đường, gây mất vệ sinh; nước bẩn văng lên, nhiều lần bắn vào sân và tường nhà của chị Chín, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, kinh doanh buôn bán của gia đình chị. Tình trạng này kéo dài khiến chị Chín bức xúc, dẫn đến bất đồng giữa hai bên trở nên ngày càng căng thẳng.
2. Căn cứ giải quyết:
- Về pháp luật:
Điểm b, khoản 1, Điều 60 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định trách nhiệm bảo vệ môi trường đối với hộ gia đình, cá nhân: “Giảm thiểu, xứ lý và xả nước thải sinh hoạt đúng nơi quy định; không để vật nuôi gây mất vệ sinh trong khu dân cư”.
Điều 161 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định: “ Tổ chức, cá nhân vì phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố mội trường, gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức và cá nhân phải có trách nhiệm khắc phục ô nhiễm, phục hồi môi trường, bồi thường thiệt hại và bị xử lý theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan”
Căn cứ quy định tại điểm c, khoản 2, Điều 25, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07/7/2022 của Chính phủ quy định “Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ rác thải, đồ nước thải không đúng nơi quy định tại khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng…”.
Tại điểm a, khoản 1, Điều 8, Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định: “Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong những hành vi gây mất trật tụ công cộng ở nơi biểu diễn nghệ thuật, nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao, thương mại, trụ sở cơ quan, tổ chức, khu dân cư hoặc ở những nơi công cộng khác, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 2 Điều này”.
- Về Đạo lý: Ông cha ta có câu: “Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm”, nhắc nhở mỗi người phải giữ gìn vệ sinh không chỉ trong gia đình mà cả không gian chung của cộng đồng dân cư. Sống trong cộng đồng dân cư cần biết “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, cư xử đúng mực, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh. Đồng thời, phải coi trọng tình làng nghĩa xóm – “bán anh em xa, mua láng giềng gần”, sống có ý thức, không làm điều mình không muốn người khác làm với mình.
Trong ứng xử, nên lấy hòa khí làm trọng, “một điều nhịn, chín điều lành”, “lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, để giữ gìn đoàn kết và cuộc sống yên bình trong khu dân cư.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải thôn gặp gỡ chị Thu, nhẹ nhàng phân tích để chị hiểu rằng việc xả nước thải không đúng nơi quy định không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, môi trường và quan hệ láng giềng. Đồng thời, lắng nghe chị Thu chia sẻ hoàn cảnh mưu sinh. Trên cơ sở đó, vận động chị Thu tự giác khắc phục như: bố trí hệ thống thoát nước hợp lý, không xả thải ra đường, giữ gìn vệ sinh chung. Chị Chín cũng cần giữ thái độ ôn hòa, góp ý đúng mực, tránh căng thẳng kéo dài.
Trường hợp đã hòa giải nhưng không khắc phục, cần báo chính quyền địa phương lập biên bản và xử lý theo quy định, buộc chấm dứt hành vi vi phạm.
Ngọc Thủy – Phòng PBGDPL
4. TÌNH HUỐNG: MÂU THUẪN VÌ TIẾNG ỒN TRONG KHU DÂN CƯ
Tại khu dân cư xóm mới thuộc xã Hàm Liêm, nơi đây hàng ngày không khí buôn bán kinh doanh của các hộ dân rất nhộn nhịp do có khu công nghiệp An Bình cách khu dân cư không xa. Người dân từ các địa phương khác về lao động và sinh sống tại các dãy nhà trọ cho thuê. Do là lao động công nhân làm thuê cho các khu công nghiệp nên cuối tuần, khi được nghỉ vào chủ nhật và các buổi chiều dãy nhà trọ thường xuyên tụ tập ăn uống chung với nhau và mang loa “kẹo kéo” ra hát, vợ chồng anh Tuấn chị Mai thường rủ vài người bạn làm chung cùng nhau ăn uống và hát hò cho đỡ buồn cảnh xa quê.
Nhà cô Bích và một số hộ dân sống gần sát dãy trọ thường xuyên bị tra tấn bởi sự ồn ào của nhóm người này do tiếng ồn hát từ loa “kẹo kéo” phát ra, bất kể là 12h trưa hay 22h đêm, Cô Bích đã nhiều lần nhắc nhở về việc gây ồn ào trong xóm nhưng nhóm người trẻ này vẫn phớt lờ không nghe và có biểu hiện thách thức “nhà tôi ở thích làm gì là quyền tôi”. Quá bức xúc vì gia đình không được nghỉ ngơi yên tĩnh, cô Bích đã báo chính quyền địa phương và thôn đề nghị giải quyết trường hợp gây tiếng ồn của dãy nhà trọ này.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn
Vợ chồng anh Tuấn chị Mai và nhóm bạn thường xuyên ăn uống và hát hò, gây tiếng ồn cho hàng xóm là cô Bích, nhất là vào giờ nghỉ ngơi của gia đình cô và bà con hàng xóm. Biểu hiện là anh Tuấn chị Mai nhiều lần phớt lờ không nghe góp ý của hàng xóm, có biểu hiện thách thức “nhà tôi ở thích làm gì là quyền tôi”.
2. Căn cứ giải quyết
- Về mặt pháp luật:
Hành vi của anh Tuấn chị Mai và nhóm bạn tụ tập hát karaoke gây tiếng ồn, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người khác vi phạm quy định tại khoản 2 điều 9 của Nghị định 282/2025 quy định về các hành vi vi phạm liên quan đến việc bảo đảm sự yên tĩnh chung. Theo đó, tại khoản 2 điều này quy định hành vi dùng loa phóng thanh, chiêng, trống, còi, kèn hoặc các phương tiện khác để cổ động ở nơi công cộng mà không được phép của các cơ quan có thẩm quyền sẽ bị phạt tiền từ 1-2 triệu đồng. Ngoài ra còn áp dụng hình phạt bổ sung là tịch thu tang vật và phương tiện.
Các hoạt động vui chơi, giải trí hát karaoke được thực hiện khi phải bảo đảm về việc không phát ra tiếng ồn làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người khác và cộng đồng dân cư, nếu kinh doanh phải có giấy phép được cơ quan có thẩm quyền cấp theo quy định.
- Về mặt đạo lý:
Vợ chồng anh Tuấn chị Mai và nhóm bạn là những người trẻ tuổi, cô Bích và hàng xóm xung quanh là những người lớn tuổi trong xóm.
Cần phân tích đạo lý truyền thống của người Việt Nam: “Bán anh em xa mua láng giềng gần”, “Tối lửa tắt đèn có nhau”, “Kính trên nhường dưới”, để vợ chồng anh Tuấn chị Mai phải hiểu các cô chú ở xóm là người lớn tuổi nên cần có sự thông cảm và kính trọng trong cách cư xử, lời ăn tiếng nói.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải vận dụng các quy định của pháp luật và đạo lý để thuyết phục, giải thích cho các bên hiểu, thực hiện theo đúng quy định.
Phân tích theo quy định mới quy định tại khoản 2 điều 9 của Nghị định 282/2025, nếu người dân tụ tập hát karaoke gây ồn ở khu dân cư, nơi công cộng... có thể bị phạt tiền đến 2 triệu đồng và tịch thu tang vật vi phạm, bất kể khung giờ nào.
Hòa giải viên phân tích cho anh Tuấn chị Mai thấy rằng cần phải có ý thức chấp hành pháp luật, giữ gìn an ninh trật tự, sự yên tĩnh chung trong khu dân cư của xóm Mới. Nếu tiếp tục có ý kiến phản ánh của người dân ở xung quanh hoặc phát hiện hành vi gây ồn ào ảnh hưởng đến cộng đồng khu dân cư, thì chính quyền địa phương sẽ tiến hành kiểm tra, lập biên bản và xử lý nghiêm hành vi gây theo quy định.
Về phía cô Bích thì Hòa giải viên phân tích theo hướng có thể nhóm bạn trẻ tuổi này do xa nhà xa quê nên muốn tìm niềm vui, động viên nhau sau những giờ lao động mệt mỏi. Qua phân tích cô Bích cũng có thể hiểu, thông cảm và đề nghị vợ chồng anh Tuấn chị Mai nếu có hát hò với bạn thì mở loa vừa đủ nghe và tránh các khung giờ ngủ, nghỉ của mọi người, không mở to quá gây ảnh hưởng đến những người xung quanh.
Ngọc Thủy – Phòng PBGDPL
5. TÌNH HUỐNG: SỔ ĐỎ VÀ ĐẠO LÀM CON
Tóm tắt vụ việc: Tại phường B’Lao bà Sáu đã 72 tuổi chồng mất sớm, một mình bà tảo tần nuôi 3 người con (2 con trai và 1 con gái), bà sống trong ngôi nhà của mình cùng người con trai út tên là Nam chưa có gia đình, hai người con lớn đã có gia đình và ở nơi khác. Hàng ngày bà Sáu thức khuya dậy sớm làm bánh và đi bỏ mối cho các tiệm kiếm tiền trang trải cho cuộc sống của 2 mẹ con, dù anh Nam đã đi làm nhưng thu nhập không bao nhiêu chỉ đủ cho anh tiêu xài cá nhân.
Một lần anh Nam về nhà nói với bà Sáu thiếu tiền hùn làm ăn mở quán café với bạn nên đề nghị bà thế chấp căn nhà đang ở để vay Ngân hàng 200 triệu lãi suất trả thấp hơn vay ngoài. Và anh Nam hứa sẽ trả dần nợ trong 3 năm. Thấy con trai út cũng mong muốn làm ăn để kiếm chút vốn lấy vợ, bà Sáu không ngần ngại đồng ý và nói con đi hỏi thủ tục vay vốn. Tuy nhiên, do giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và đất đứng tên bà Sáu nên Ngân hàng từ chối cho vay với lý do bà đã quá tuổi lao động, không thể cho vay được. Anh Nam về nhà lại thuyết phục mẹ sang tên ngôi nhà trên giấy tờ cho mình đứng tên để thuận lợi hơn trong vay vốn và hứa sẽ trả dần nợ trong 3 năm. Tin lời và thương con trai, bà cùng anh Nam đến Văn phòng Công chứng làm hợp đồng tặng cho sang tên Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và đất cho anh Nam để đứng tên vay vốn ngân hàng.
Hai năm sau, việc làm ăn kinh doanh thua lỗ anh Nam buồn, bất mãn và thường xuyên nhậu nhẹt về nhà vào giờ rất khuya. Khi bà Sáu góp ý khuyên răn thì không nghe lại còn nạt nộ mẹ, qua những lần nói chuyện bà được biết khoản vay 200 triệu vẫn chưa được trả gốc dần trong thời gian qua, đã nhiều lần 2 mẹ con tranh cãi to tiếng, căng thẳng về lối sống, sinh hoạt của anh Nam, về khoản tiền vay không được trả gốc dần như lời anh Nam đã hứa. Đỉnh điểm căng thẳng vào một ngày anh Nam say xỉn và đuổi bà Sáu ra khỏi nhà, nạt nộ hất hủi mẹ “bà qua nhà con gái mà ở đây là nhà của tôi, tôi đứng tên giấy tờ nhà, đây là nhà của tôi”.
Bà Sáu quá bức xúc trước thái độ ngang ngược, bất hiếu của người con trai út đã gửi đơn nhờ chính quyền phường can thiệp, đề nghị ngăn chặn không giải quyết hồ sơ nếu anh Nam bán nhà vì bà không còn nhà để ở, phường B’ Lao chuyển đơn về cho tổ hòa giải giải quyết.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn
Ngôi nhà của bà Sáu cùng sinh sống và nuôi các con khôn lớn, vì thương con muốn giúp con trai út vay vốn làm ăn kinh doanh bà đã làm hợp đồng tặng cho sang tên giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và đất cho anh Nam để vay vốn. Khi làm ăn thua lỗ, thất bại nợ nần, say xỉn anh Nam lại có thái độ to tiếng, hất hủi mẹ già, hai mẹ con căng thẳng khi bà Sáu biết anh Nam không trả nợ gốc như đã hứa, anh Nam đuổi bà Sáu ra khỏi ngôi nhà của chính bà đã sinh sống cùng các con của mình “bà qua nhà con gái mà ở đây là nhà của tôi, tôi đứng tên giấy tờ nhà, đây là nhà của tôi”.
2. Căn cứ giải quyết
- Về mặt pháp luật:
+ Luật đất đai 2024:
Bà Sáu là người đứng tên giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và đất, đây là tài sản của bà. Do vậy, theo quy định của Luật Đất đai 2024, điều 27: Người sử dụng đất được thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Bà Sáu ra Văn phòng công chứng làm hợp đồng tặng cho tài sản cho con trai út là đúng quy định Luật đất đai.
+ Bộ Luật Dân sự 2015: Theo quy định tại Điều 457 Bộ luật dân sự, Hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, bên được tặng cho đồng ý nhận tài sản. Về bản chất, hợp đồng tặng cho tài sản là chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho người khác.
Theo Điều 462 của Bộ luật dân sự năm 2015 về tặng cho tài sản có điều kiện như sau:
“1. Bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
2. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện.
3. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.”
+ Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 - Điều 70, 71 (Nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng, Nghĩa vụ và quyền giáo dục con): con cái có nghĩa vụ yêu quý, kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ.
Việc tặng cho tài sản có điều kiện rất phổ biến giữa các thành viên trong gia đình đặc biệt là việc cha mẹ tặng cho con cái quyền sử dụng đất. Có rất nhiều trường hợp, khi tặng cho tài sản thường cha mẹ sẽ kèm theo điều kiện. Đối với những trường hợp thông thường điều kiện này sẽ được ghi nhận trong hợp đồng tặng cho hoặc có thể cam kết thoả thuận dựa vào sự tin tưởng, vào tình cảm gia đình ruột thịt. Tuy nhiên, đối với trường hợp bà Sáu vì tin tưởng vào con trai út mà không ghi điều kiện ràng buộc vào hợp đồng tặng cho.
Nên khi 2 mẹ con căng thẳng to tiếng, anh Nam đã lớn tiếng đuổi mẹ mình ra khỏi nhà vì trên giấy tờ sở hữu nhà hiện nay đứng tên anh Nam, anh Nam đã vi phạm nghĩa vụ của một người con.
- Về mặt đạo lý:
+ Hành vi của bà Sáu — Tình mẫu tử đáng trân trọng
Bà Sáu là người mẹ điển hình của người phụ nữ Việt Nam truyền thống: góa chồng sớm, một mình tần tảo nuôi 3 con. Bà là một người mẹ vô cùng tần tảo, thức khuya dậy sớm làm bánh để nuôi ba người con khôn lớn trong hoàn cảnh chồng mất sớm. Dù đã 72 tuổi, bà vẫn làm lụng và sẵn sàng hy sinh tài sản lớn nhất của mình là căn nhà để sang tên cho con trai út, chỉ với mong muốn con có vốn làm ăn và cưới vợ. Quyết định này hoàn toàn xuất phát từ tình mẫu tử bao la và sự tin tưởng tuyệt đối vào người con ruột của mình.
+ Hành vi của anh Nam - Vi phạm nghiêm trọng chữ Hiếu
Anh Nam có những hành vi đáng lên án về đạo lý: Anh đã thất hứa với mẹ về việc trả dần khoản nợ ngân hàng trong 3 năm. Khi kinh doanh thua lỗ, thay vì cố gắng sửa sai, anh lại nhậu nhẹt, nạt nộ và trút sự bất mãn lên mẹ mình. Đỉnh điểm của sự bất hiếu là việc anh say xỉn, lợi dụng chính việc được đứng tên trên giấy tờ nhà để đuổi mẹ ra khỏi nơi bà đã sinh sống cả đời: “bà qua nhà con gái mà ở đây là nhà của tôi, tôi đứng tên giấy tờ nhà, đây là nhà của tôi”. Đây là sự phản bội lòng tin của mẹ, người đã đặt cả tài sản và tương lai vào tay mình.
Về thái độ bất hiếu: Không chỉ nhậu nhẹt, bất mãn, anh Nam còn đuổi mẹ già 72 tuổi ra khỏi nhà - ngôi nhà mà chính người mẹ ấy đã đổ mồ hôi nước mắt gây dựng và nuôi anh khôn lớn. Câu nói "bà qua nhà con gái mà ở" là sự phủ nhận hoàn toàn công lao sinh thành, dưỡng dục.
Hành vi này vi phạm một trong những giá trị đạo đức nền tảng nhất của người Việt Nam: "Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra". Người được sinh ra, được nuôi nấng lại xua đuổi mẹ già — đây là điều mà cả xã hội lên án.
Về tính ích kỷ: Anh Nam hưởng toàn bộ lợi ích từ việc mẹ tặng cho (có thể vay ngân hàng), nhưng khi thua lỗ đã đổ toàn bộ hậu quả thua lỗ lên mẹ mình.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải vận dụng các quy định của pháp luật và đạo lý để thuyết phục, giải thích cho các bên hiểu, thực hiện theo đúng quy định.
- Bộ luật Dân sự 2015 - Điều 462 (Tặng cho tài sản có điều kiện): Mặc dù hợp đồng tặng cho không ghi điều kiện bằng văn bản, nhưng mục đích được xác lập rõ ràng (để vay vốn ngân hàng, anh Nam cam kết trả nợ 3 năm). Đây có thể được xem là điều kiện ngầm định. Nếu bên được tặng cho không thực hiện nghĩa vụ, bên tặng cho có quyền yêu cầu đòi lại tài sản.
- Bộ luật Dân sự 2015 - Điều 127 (Giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối): Có cơ sở để xem xét việc anh Nam đã dùng thủ thuật thuyết phục (làm ăn có lãi, trả nợ trong 3 năm, tích lũy vốn để lấy vợ…) khiến bà Sáu nhầm tưởng về mục đích và hậu quả của hợp đồng. Đây là yếu tố quan trọng nếu vụ việc phải đưa ra Tòa án xét xử, Tòa sẽ giải quyết dựa trên tình tiết, chứng cứ thu thập được.
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 — Điều 70, 71 (Nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng, Nghĩa vụ và quyền giáo dục con): con cái có nghĩa vụ yêu quý, kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ. Hành vi đuổi mẹ ra khỏi nhà vi phạm nghĩa vụ pháp lý này.
- Luật Người cao tuổi 2009 — Điều 5 (Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân): Gia đình người cao tuổi có trách nhiệm chủ yếu trong việc phụng dưỡng người cao tuổi. Hành vi của anh Nam có dấu hiệu vi phạm điều này.
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) — Điều 185 (Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình): Hành vi ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ có thể bị xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Thu thập thông tin: gặp riêng từng bên, xem hợp đồng tặng cho công chứng, điều kiện tặng cho…, xác nhận khoản vay ngân hàng hiện tại, tình trạng trả nợ, và lắng nghe tâm tư của bà Sáu cũng như anh Nam.
Tiến hành hòa giải:
+ Khơi gợi về tình cảm và đạo lý (nói chuyện riêng với anh Nam): Hòa giải viên cần gặp riêng anh Nam, không phán xét mà tiếp cận bằng sự cảm thông: hỏi thăm về chuyện làm ăn, áp lực tài chính, rồi dần dần dẫn dắt để anh tự nhìn lại hành vi của mình. Nhắc anh nhớ lại hình ảnh mẹ thức khuya dậy sớm làm bánh, nhớ lại sự hy sinh không điều kiện của mẹ. Chạm đến lương tâm trước, mới nói đến pháp lý sau.
+ Phân tích để anh Nam hiểu hậu quả pháp lý: nếu vụ việc không được giải quyết ổn thỏa tại tổ hòa giải, bà Sáu có thể:
- Khởi kiện yêu cầu hủy hợp đồng tặng cho do bị lừa dối hoặc không thực hiện điều kiện (Điều 127, 462 BLDS 2015).
- Tố cáo hành vi ngược đãi người cao tuổi (Luật Người cao tuổi 2009).
- Hành vi đuổi mẹ ra khỏi nhà có thể bị xem xét theo Điều 185 BLHS về tội ngược đãi cha mẹ.
Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khoản vay ngân hàng, uy tín và tương lai của anh Nam.
+ Đề xuất thỏa thuận cụ thể: Anh Nam cam kết bằng văn bản cho bà Sáu được quyền cư trú trọn đời tại ngôi nhà, không được bán, cho thuê, chuyển nhượng khi chưa có sự đồng ý của bà; Lên lịch trả nợ cụ thể cho khoản vay 200 triệu, có sự chứng kiến của tổ hòa giải và các anh chị; Anh Nam cam kết chăm sóc, phụng dưỡng mẹ, không có hành vi xúc phạm, đe dọa; Mời hai người con lớn (anh cả và chị gái) cùng tham gia giám sát thực hiện cam kết.
Mời các anh chị của anh Nam cùng tham gia: Sự hiện diện của những người con lớn trong gia đình vừa có giá trị đạo lý (họ cũng là con bà Sáu, có trách nhiệm), vừa tạo áp lực xã hội tích cực để anh Nam thực thi cam kết.
Kết lại những nội dung về quyền cư trú trọn đời của bà Sáu; cam kết trả nợ của anh Nam theo lịch cụ thể; cam kết phụng dưỡng, tôn trọng mẹ; trách nhiệm giám sát của các con lớn; và hậu quả pháp lý nếu vi phạm.
Trường hợp không khơi gợi được tình cảm, chữ hiếu của anh Nam đối với mẹ già. Anh Nam không thống nhất với những phân tích của Hòa giải viên, cần hướng dẫn bà Sáu làm đơn gửi Tòa án nhân dân có thẩm quyền để khởi kiện yêu cầu hủy hợp đồng tặng cho, đồng thời kiến nghị chính quyền phường xử lý hành vi ngược đãi người cao tuổi theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
Thu Yến – Phòng PBGDPL
6. TÌNH HUỐNG: HÀNH VI BỎ MẶC NGƯỜI CAO TUỔI
Tại một xóm nhỏ bên sườn đồi thuộc xã Đắk Mil, tỉnh Lâm Đồng, gia đình anh Bình và chị Hạnh đang sinh sống cùng mẹ ruột của anh là cụ Tứ, năm nay đã 78 tuổi. Đầu năm nay, cụ Tứ bị tai biến phải nằm một chỗ, hoàn toàn không có khả năng tự chăm sóc bản thân. Bước vào mùa khô, vườn cà phê của gia đình rớt giá, lại thêm việc làm ăn thua lỗ khiến không khí trong nhà luôn ngột ngạt.
Với lý do áp lực nuôi con ăn học, nuôi mẹ già, nợ nần và công việc nương rẫy bận rộn, vợ chồng anh Bình thường xuyên to tiếng cãi vã, đồng thời trút sự bực dọc lên người mẹ già bằng sự thờ ơ lạnh nhạt. Cứ sáng sớm, cả hai vợ chồng lại đèo nhau vào rẫy cách nhà hàng chục cây số, bỏ mặc cụ Tứ thui thủi một mình trong căn nhà khóa trái cửa đến tận tối mịt mới về. Không ai quan tâm đến việc ăn uống, vệ sinh cá nhân hay thuốc men cữ sáng, cữ chiều cho cụ. Giữa cái nắng nóng của vùng cao, nhiều ngày liền, bà con hàng xóm đi ngang qua xót xa khi nghe tiếng cụ Tứ khóc rên rỉ vì đói khát, tủi thân và thân thể lở loét vì không được chăm sóc, vệ sinh do bệnh tật không thể tự làm mọi việc được.
Trước sự vô tâm, lạnh nhạt của vợ chồng anh Bình, bà con xung quanh đã làm đơn báo cáo sự việc lên chính quyền địa phương yêu cầu khẩn trương can thiệp, bảo vệ cụ bà.
Nếu được phân công giải quyết vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn: Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự việc bức xúc trong khu dân cư là do vợ chồng anh Bình, chị Hạnh viện cớ khó khăn kinh tế và công việc làm nông vất vả để chối bỏ trách nhiệm, có hành vi bỏ mặc, không quan tâm chăm sóc người mẹ già yếu (cụ Tứ) bị tai biến, không có khả năng tự chăm sóc bản thân.
2. Căn cứ giải quyết
- Về mặt pháp luật:
Hành vi bỏ mặc, không quan tâm; không chăm sóc cụ Tứ của vợ chồng anh Bình đã vi phạm quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 38 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình.
Theo đó, hành vi bỏ mặc, không quan tâm; không chăm sóc thành viên gia đình là người già yếu, người không có khả năng tự chăm sóc sẽ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Ngoài ra, theo quy định pháp luật nếu cụ Tứ có yêu cầu, vợ chồng anh Bình buộc phải xin lỗi công khai tại nhà riêng, nơi làm việc, địa điểm khác hoặc trên phương tiện thông tin đại chúng theo quy định tại khoản 3 Điều 38 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP.
- Về mặt đạo lý:
Cần phân tích dựa trên đạo lý truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam. Chữ “Hiếu” là nền tảng của đạo đức gia đình. Cha mẹ đã có công sinh thành, dưỡng dục lúc chúng ta còn nhỏ, thì khi cha mẹ già yếu, con cái phải có nghĩa vụ phụng dưỡng, chăm sóc “Cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng, con nuôi cha mẹ tính tháng kể ngày”.
Việc bỏ mặc, không quan tâm, không chăm sóc mẹ già lúc ốm đau không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đi ngược với đạo lý “Một lòng thờ mẹ kính cha, Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”, tạo tấm gương xấu cho con cháu đời sau.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải vận dụng khéo léo cả quy định của pháp luật và đạo lý truyền thống để thuyết phục, giải thích cho các bên hiểu và thực hiện đúng
- Thức tỉnh tình cảm gia đình: Hòa giải viên dùng lời lẽ chân tình, khơi gợi lại những nhọc nhằn của cụ Tứ khi xưa nuôi anh Bình khôn lớn, qua đó thức tỉnh lương tâm, trách nhiệm làm con, làm con dâu đối với mẹ già đang lúc bệnh tật. Đời sống nông nghiệp dẫu có áp lực mất mùa, rớt giá nhưng không thể lấy đó làm lý do để tước đi quyền được chăm sóc, yêu thương của đấng sinh thành lúc tuổi cao sức yếu.
- Phân tích răn đe bằng pháp luật: Hòa giải viên phân tích rõ mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm. Việc bỏ đói, bỏ khát, không quan tâm tới vệ sinh cá nhân hay thuốc men cho cụ Tứ, không chỉ khiến hàng xóm chê trách mà còn vi phạm quy định tại Điều 38 Nghị định 282/2025/NĐ-CP với mức phạt tiền lên đến 20 triệu đồng.
Gợi ý cách tháo gỡ: Dù vợ chồng đang gặp áp lực kinh tế, nhưng không thể lấy đó làm lý do để chối bỏ nghĩa vụ chăm sóc mẹ già. Tổ hòa giải đề nghị vợ chồng anh Bình, chị Hạnh phải lập tức chấm dứt hành vi bỏ mặc cụ Tứ. Trong trường hợp phải đi làm rẫy xa, hai vợ chồng cần luân phiên ở nhà chăm sóc, hoặc nhờ cậy/thuê người quen trong xóm qua lại túc trực lo cơm nước, thuốc men, vệ sinh cho cụ Tứ.
Nếu vợ chồng anh Bình tiếp tục phớt lờ, không thay đổi thái độ và tiếp diễn hành vi bỏ mặc, không quan tâm, chăm sóc cụ Tứ, Tổ hòa giải sẽ đề nghị chính quyền địa phương xử lý hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ an toàn và tính mạng cho người cao tuổi.
Đinh Trúc – Phòng PBGDPL
7. TÌNH HUỐNG: MÂU THUẪN PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ GIỮA CON ĐẺ VÀ CON NUÔI
Khói nhang trên bàn thờ ông Toàn dường như chưa kịp tàn, hơi ấm gia đình đã vội lụi tắt bởi những tiếng cãi vã xé toạc không gian tĩnh lặng của xóm nghèo thuộc xã Đam Rông 4 (tỉnh Lâm Đồng).
Ông Toàn vừa qua đời sau một cơn bạo bệnh, không kịp để lại di chúc. Tài sản tích góp cả đời của ông là một rẫy cà phê và một căn nhà cấp 4, trước đó ông đã kịp hoàn thành thủ tục hồ sơ và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dung đất nông nghiệp (rẫy cà phê) và đất ở có gắn quyền sở hữu tài sản là nhà ở, tất cả đều đứng tên ông. Vợ ông Toàn đã mất từ lâu. Vợ chồng ông có hai người con đẻ là anh Đại, chị Thảo và một người con nuôi hợp pháp được nuôi từ nhỏ là anh Nhẫn.
Sau khi lo xong hậu sự cho cha, anh Đại và chị Thảo họp gia đình để chia tài sản. Tuy nhiên, hai anh em kiên quyết chỉ chia đôi khối tài sản trên cho mình và gạt anh Nhẫn ra ngoài. Anh Đại cho rằng “Đất đai, nhà cửa là của dòng họ, anh Nhẫn chỉ là con nuôi, không cùng máu mủ ruột rà nên không có quyền hưởng”. Anh Nhẫn nghe xong mà lòng đau như cắt. Từ nhỏ, anh Nhẫn đã sống chung, cùng cha nuôi khai khẩn rẫy cà phê, sớm hôm vất vả lao động và tận tình chăm sóc, phụng dưỡng cha nuôi lúc ốm đau không kém gì con đẻ.
Mâu thuẫn ngày càng gay gắt, dẫn đến cãi vã to tiếng, xô xát giữa ba anh em. Cảnh tượng “nồi da xáo thịt” cay đắng không chỉ làm rạn nứt tình cảm mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương, buộc Tổ hòa giải ở cơ sở phải khẩn trương vào cuộc để giải quyết.
Nếu được phân công giải quyết vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn: Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến mâu thuẫn là do anh Đại và chị Thảo thiếu hiểu biết về quyền thừa kế của con nuôi hợp pháp, kiên quyết chỉ chia đôi khối tài sản ông Toàn để lại cho mình và gạt anh Nhẫn ra ngoài. Có tư tưởng phân biệt đối xử giữa con đẻ và con nuôi. Bị lòng ích kỷ chi phối, họ đã phủ nhận công lao đóng góp của anh Nhẫn và tước đoạt quyền lợi hợp pháp của người em nuôi, làm rạn nứt tình cảm gia đình.
2. Căn cứ giải quyết:
Về mặt pháp luật: Do ông Toàn mất mà không có di chúc, nên di sản của ông sẽ được áp dụng chia thừa kế theo pháp luật (Theo quy định tại điểm a, khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015).
- Điều 653 bộ luật Dân sự 2015 quy định quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ, nêu “con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của bộ luật này”. Và theo quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Như vậy, anh Nhẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hoàn toàn có quyền thừa kế hợp pháp và ngang hàng với anh Đại, chị Thảo.
- Theo khoản quy định tại khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Việc anh Đại và chị Thảo tự ý gạt bỏ quyền lợi của anh Nhẫn là hành vi trái quy định của pháp luật về quyền thừa kế.
Về mặt đạo lý: “Công sinh không bằng công dưỡng”, dù không chung dòng máu nhưng anh Nhẫn được ông Toàn nhận nuôi hợp pháp từ nhỏ có làm giấy tờ nhận nuôi do chính quyền địa phương cấp, cùng lớn lên dưới một mái nhà, cùng chia ngọt sẻ bùi với anh Đại, chị Thảo. Đặc biệt, anh Nhẫn đã cùng cha nuôi khai khẩn rẫy cà phê, sớm hôm vất vả lao động và tận tình chăm sóc, phụng dưỡng cha nuôi lúc ốm đau không kém gì con đẻ. Việc anh em ruột thịt tính toán, hắt hủi người em nuôi chỉ vì một chút tài sản mà tranh giành là đi ngược lại đạo lý “anh em như thể tay chân. Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần”, phụ lòng mong mỏi của người cha nơi chín suối.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải cần mềm mỏng nhưng kiên quyết, vận dụng sự kết hợp giữa tình cảm anh em và các quy định pháp luật để khuyên giải:
Thức tỉnh tình cảm gia đình: Hòa giải viên dùng lời lẽ chân tình, khơi gợi lại những kỷ niệm tuổi thơ của ba anh em, những ngọt bùi sẻ chia từng trải qua tại căn nhà nhỏ. Nhắc nhở anh Đại, chị Thảo về công lao những ngày anh Nhẫn vất vả trên rẫy cà phê, chăm sóc, phụng dưỡng cha nuôi lúc ốm đau không kém gì hai anh em họ. Nhấn mạnh rằng lúc sinh thời, ông Toàn luôn coi anh Nhẫn như con ruột và yêu thương cả ba người như nhau. Cảnh anh em bất hòa, tranh giành tài sản khi cha vừa nằm xuống chắc chắn khiến người nơi chín suối cũng không thể yên lòng.
Phân tích răn đe bằng pháp luật: Hòa giải viên đưa ra các quy định pháp luật về thừa kế để phân tích rõ cho anh Đại và chị Thảo hiểu: Pháp luật bảo vệ quyền lợi của con nuôi hoàn toàn bình đẳng như con đẻ. Việc anh Đại và chị Thảo kiên quyết không chia tài sản cho anh Nhẫn là vi phạm quy định tại Điều 650, 651, 652, 653 Bộ Luật dân sự năm 2015 và anh Nhẫn có quyền làm đơn khởi kiện ra Tòa án. Khi đó, không chỉ tốn kém chi phí kiện tụng, thời gian mà còn triệt để cắt đứt tình nghĩa anh em.
Gợi ý cách tháo gỡ: Tổ hòa giải đề nghị ba anh em bình tĩnh ngồi lại, cùng nhau bàn bạc, thoả thuận để có sự thống nhất. Hướng dẫn 3 anh em chia di sản thừa kế theo pháp luật quy định tại Khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 “Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau”. Như vậy, toàn bộ di sản mà người cha để lại sẽ được chia đều cho 3 anh em.
Trước tiên, Tổ hòa giải đề nghị ba anh em Đại, Thảo và Nhẫn tạm gác lại những bức xúc nóng giận, bình tĩnh ngồi lại cùng nhau để bàn bạc và tìm ra tiếng nói chung. Tổ hòa giải sẽ giải thích cặn kẽ để ba anh em hiểu rõ quy định tại khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015: “Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau”. Dựa trên căn cứ pháp luật này, toàn bộ di sản mà ông Toàn để lại sẽ được chia đều làm ba phần cho cả ba anh em mà không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào giữa con đẻ và con nuôi.
Bên cạnh đó, Tổ hòa giải khuyên nhủ các bên: Đất đai, nhà cửa dẫu có giá trị vật chất lớn đến đâu cũng không thể đong đếm được với tình anh em thiêng liêng, gắn bó từ thuở ấu thơ. Việc tranh chấp di sản dứt khoát sẽ đẩy gia đình vào cảnh “nồi da xáo thịt”, làm rạn nứt tình thâm và khiến người cha nơi chín suối không thể yên lòng. Đất vốn nằm yên, chỉ con người là chuyển động. Nhưng đôi khi chính sự chuyển động quá nhanh của lòng tham, của sự ích kỷ, của nỗi sợ mất phần đã làm rung chuyển cả nền móng gia đình. Do đó, sự thấu hiểu, nhường nhịn và tự nguyện thỏa thuận phân chia di sản một cách công bằng không chỉ là việc tuân thủ đúng pháp luật, mà còn là cách tốt nhất để giữ gìn đạo lý gia đình và tình yêu thương ruột thịt.
Đinh Trúc – Phòng PBGDPL
8. TÌNH HUỐNG: VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ, SỬ DỤNG PHÁO
Nhân dịp khai trương cửa hàng của gia đình tại xã Quảng Tín, ông Dũng đặt mua 2kg pháo hoa từ một tài khoản cá nhân trôi nổi, không rõ nguồn gốc trên mạng xã hội. Tối hôm đó, ông Dũng mang ra trước sân nhà đốt để ăn mừng. Tuy nhiên, tàn pháo đã vô tình bay thẳng sang kho chứa cà phê của nhà ông Tình hàng xóm, dẫn tới bén lửa và gây cháy nhỏ. Rất may mắn, đám cháy đã được phát hiện và dập tắt kịp thời nên chưa gây ra thiệt hại nghiêm trọng về tài sản. Bức xúc vì sự an toàn và tài sản bị đe dọa, ông Tình chạy sang lớn tiếng trách mắng và dọa sẽ báo chính quyền địa phương.
Do sẵn hơi men, ông Dũng không nhận lỗi mà còn lớn tiếng cãi lại với thái độ hung hăng, đồng thời khẳng định rằng pháp luật hiện nay đã cho phép người dân tự do đốt pháo hoa vào dịp khai trương nên ông không làm gì sai. Sự việc dẫn đến cãi vã gay gắt, gây mất đoàn kết và an ninh trật tự khu dân cư, buộc Tổ hòa giải phải nhanh chóng có mặt để can thiệp.
Nếu được phân công giải quyết vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn: Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến mâu thuẫn là do việc ông Dũng đốt 2kg pháo hoa (mua không rõ nguồn gốc) gây sự cố cháy tại kho chứa cà phê của nhà ông Tình.
Sự việc trở nên gay gắt do sự nóng nảy, thiếu kiềm chế của cả hai bên: ông Tình bức xúc vì sự an toàn và tài sản bị đe dọa, lớn tiếng trách mắng và dọa sẽ báo chính quyền địa phương. Ông Dũng do sẵn hơi men nên có thái độ hung hăng với hàng xóm và bảo thủ cho rằng mình không làm gì sai.
2. Căn cứ giải quyết:
Về mặt pháp luật: Căn cứ Điều 17 Nghị định 137/2020/NĐ-CP quy định về sử dụng pháo hoa: Theo khoản 1, ông Dũng có đủ điều kiện và được phép đốt pháo hoa nhân dịp khai trương cửa hàng. Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều này, cá nhân khi sử dụng pháo hoa chỉ được mua pháo hoa tại các tổ chức, doanh nghiệp được phép sản xuất, kinh doanh pháo hoa. Việc ông Dũng đặt mua pháo hoa từ một tài khoản cá nhân trôi nổi trên mạng xã hội vi phạm quy định của pháp luật về sử dụng pháo hoa.
Theo điểm b, khoản 1, Điều 13 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình, hành vi của ông Dũng sẽ bị “Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng” đối với “việc sử dụng pháo hoa không đúng quy định của pháp luật”. Ngoài ra, theo quy định về hình thức xử phạt bổ sung, hành vi này còn bị áp dụng biện pháp “Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính” theo điểm a khoản 7 Điều 13 Nghị định này.
Trách nhiệm dân sự: Nếu để xảy ra cháy gây thiệt hại, ông Dũng sẽ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại cho gia đình ông Tình.
Về mặt đạo lý: Tổ hòa giải cần phân tích truyền thống của người dân Việt Nam xưa nay luôn coi trọng đạo lý “tối lửa tắt đèn có nhau”. Sống ở vùng quê Quảng Tín, bà con quanh năm gắn bó với nhau, việc sinh hoạt cộng đồng phải dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau.
Việc ông Dũng tổ chức ăn mừng khai trương là chuyện vui của gia đình, nhưng gây sự cố cháy tại kho chứa cà phê, ảnh hưởng tài sản của hàng xóm là lỗi rất lớn. Thái độ hung hăng và bảo thủ lúc say xỉn của ông Dũng không chỉ làm xấu đi hình ảnh của mình trong ngày vui mà còn vô tình “đốt cháy” sợi dây tình cảm láng giềng bền chặt bấy lâu.
Hòa giải viên cũng cần khéo léo nhắc nhở về cách ứng xử của ông Tình. Dù sự bức xúc của ông là hoàn toàn có cơ sở, nhưng việc sang lớn tiếng trách mắng đúng lúc gia đình hàng xóm đang có tiệc và chủ nhà đang thiếu tỉnh táo do rượu bia là cách ứng xử chưa khéo léo. Sự nóng nảy nhất thời này giống như “đổ thêm dầu vào lửa”, dễ đẩy mâu thuẫn lên cao.
3. Hướng giải quyết: Tổ hòa giải cần khéo léo tách hai bên ra để cả hai bình tĩnh, đặc biệt là đợi ông Dũng bớt men say, sau đó vận dụng pháp luật và tình cảm để giải thích:
Thức tỉnh tình cảm tình làng nghĩa xóm: Hòa giải viên dùng lời lẽ khuyên ngăn, xoa dịu sự nóng giận của hai bên. Khơi gợi lại tình nghĩa láng giềng tốt đẹp, tối lửa tắt đèn có nhau theo truyền thống “bán anh em xa, mua láng giềng gần”.
Nhấn mạnh với ông Dũng rằng ngày khai trương nên “dĩ hòa vi quý” để công việc làm ăn được thuận lợi. Khi mở cửa hàng buôn bán, kinh doanh thì hàng xóm láng giềng chính là những khách hàng, những người hỗ trợ mình đầu tiên, do đó việc giữ gìn hoà khí là rất quan trọng. Đồng thời, chỉ rõ cho ông Dũng thấy sự may mắn khi kho chứa cà phê của nhà ông Tình chưa bùng phát thành đám cháy lớn. Nếu hậu quả nghiêm trọng xảy ra, e rằng toàn bộ vốn liếng khai trương của ông Dũng cũng không đủ để khắc phục và đền bù thiệt hại.
Khéo léo phân tích cho ông Tình hiểu rằng đám cháy đã được phát hiện và dập tắt kịp thời nên chưa gây ra thiệt hại nghiêm trọng về tài sản. Đặt sự việc vào bối cảnh ngày vui của nhà ông Dũng và do tác động của rượu bia để mong ông Tình thông cảm, bỏ qua.
Phân tích răn đe bằng pháp luật: Hòa giải viên giải thích cho ông Dũng hiểu rõ quy định pháp luật. Dù luật cho phép cá nhân đốt pháo hoa dịp khai trương, nhưng nguồn gốc pháo mua trôi nổi trên mạng là vi phạm quy định của pháp luật về Quản lý và sử dụng pháo tại điểm b, khoản 1, Điều 13 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình, hành vi của ông Dũng sẽ bị “Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng” đối với “việc sử dụng pháo hoa không đúng quy định của pháp luật”. Ngoài ra, theo quy định về hình thức xử phạt bổ sung, hành vi này còn bị áp dụng biện pháp “Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính” theo điểm a khoản 7 Điều 13 Nghị định này. Đồng thời, phân tích thêm rủi ro nếu đám cháy kho cà phê không được dập tắt kịp thời, thiệt hại về tài sản sẽ buộc ông phải chịu trách nhiệm bồi thường rất nặng nề.
Gợi ý cách tháo gỡ: Tổ hòa giải yêu cầu ông Dũng thừa nhận hành vi sử dụng pháo hoa không đúng quy định của mình, cam kết sẽ không tái phạm hành vi vi phạm. Đồng thời yêu cầu ông Dũng chủ động gửi lời xin lỗi chân thành tới gia đình ông Tình về hành vi đốt pháo gây sự cố cháy tại kho chứa cà phê, cam kết bồi thường toàn bộ thiệt hại (nếu có) đối với phần tài sản bị ảnh hưởng bởi đám cháy.
Bên cạnh đó, khuyên ông Tình nên thông cảm cho ông Dũng vì hôm nay là ngày vui khai trương cửa hàng của gia đình, ông Dũng lại đang có chút men rượu trong người nên đã thiếu kiềm chế. Mặt khác, đám cháy đã được phát hiện và dập tắt kịp thời nên chưa gây ra thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, do đó mong ông Tình mở lòng chấp nhận lời xin lỗi để cùng nhau khép lại sự việc, giữ gìn hòa khí xóm giềng.
Đinh Trúc – Phòng PBGDPL
9. TÌNH HUỐNG: MÂU THUẪN LỐI ĐI CHUNG
Tóm tắt câu chuyện: Tại thôn 3, xã Đức Minh, tỉnh Lâm Đồng, gia đình ông Nguyễn Văn Hùng và gia đình bà Trần Thị Mai là hàng xóm lâu năm, họ có chung một lối đi vào nhà hơn 15 năm.
Thời gian gần đây, gia đình ông Hùng tiến hành xây dựng hàng rào và lấn một phần đất ra lối đi chung để thuận tiện cho việc sinh hoạt. Việc này đã làm cho việc di chuyển đi lại của gia đình bà Mai gặp khó khăn.
Bà Mai nhiều lần góp ý nhưng gia đình ông Hùng vẫn không chịu dỡ bỏ hàng rào đang xây dựng dang dở, dẫn đến hai bên xảy ra xung đột tranh cãi, lời qua tiếng lại, làm mất tình làng nghĩa xóm, gây ồn ào tại khu dân cư thôn 3. Vụ việc mâu thuẫn và bà Mai đã có đơn gửi thôn 3 tranh chấp về ranh giới đất và lối đi chung.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn
Mâu thuẫn phát sinh do gia đình ông Hùng tự ý xây dựng, lấn chiếm một phần đất của lối đi chung lâu năm, ảnh hưởng đến quyền sử dụng lối đi chung của gia đình bà Mai.
Việc hai bên thiếu trao đổi, không thống nhất trước khi thực hiện việc xây dựng, cùng với thái độ thiếu kiềm chế của hai bên khi giải quyết mâu thuẫn đã khiến tình hình trở nên căng thẳng.
Nguyên nhân cốt lõi là do nhận thức chưa đầy đủ về quyền sử dụng lối đi chung và thiếu thiện chí trong việc giải quyết vấn đề.
2. Căn cứ giải quyết
- Về pháp luật:
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015: Quy định về quyền đối với bất động sản liền kề Điều 254 : Chủ sở hữu bất động sản có nghĩa vụ tôn trọng quyền sử dụng lối đi hợp lý của người khác. Không được gây cản trở hoặc làm ảnh hưởng đến quyền sử dụng lối đi chung. Hành vi lấn chiếm, cản trở lối đi có thể bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu và bồi thường thiệt hại (nếu có).
Theo Luật Đất đai năm 2024: Điều 5 – Nguyên tắc sử dụng đất:Việc sử dụng đất phải đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất liền kề. Điều 11 – Các hành vi bị nghiêm cấm: Lấn đất, chiếm đất; Cản trở việc thực hiện quyền của người sử dụng đất hợp pháp.
Việc ông Hùng xây dựng hàng rào lấn ra lối đi chung có dấu hiệu vi phạm quy định của pháp luật đất đai, ảnh hưởng đến quyền đi lại hợp pháp của gia đình bà Mai.
Điều 235: Hòa giải tranh chấp đất đai: Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở.
- Về đạo lý:
Trong cộng đồng dân cư, việc sử dụng đất đai cần dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau.
Câu tục ngữ “Bán anh em xa, mua láng giềng gần” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn quan hệ hàng xóm, tránh vì lợi ích cá nhân mà làm ảnh hưởng đến người khác.
3. Hướng giải quyết
Tổ hòa giải tiến hành: Gặp gỡ, xác minh thực tế về lối đi chung và mức độ ảnh hưởng; Lắng nghe ý kiến của cả hai bên để làm rõ nguyên nhân tranh chấp; Phân tích quy định pháp luật về đất đai, dân sự: liên quan đến quyền sử dụng lối đi và diện tích đất của từng gia đình đang quản lý, sử dụng; Vận động các bên giữ bình tĩnh, giải quyết trên tinh thần hòa giải, thiện chí; Định hướng các bên ưu tiên thỏa thuận để tránh phát sinh tranh chấp pháp lý.
4. Đề xuất giải pháp cụ thể
Đối với gia đình ông Hùng:
Xem xét, điều chỉnh phần hàng rào đã xây dựng nếu ảnh hưởng đến lối đi chung; Khôi phục lại phần lối đi đã bị lấn chiếm (nếu có); Thể hiện thiện chí, chủ động trao đổi và xin lỗi nếu gây ảnh hưởng.
Đối với gia đình bà Mai: Bình tĩnh trao đổi, không có hành vi tranh cãi gây mất đoàn kết; Tôn trọng thực tế sử dụng đất nếu có thỏa thuận trước đó; Phối hợp cùng các bên để thống nhất phương án sử dụng lối đi.
Đối với hai bên: Lập biên bản thỏa thuận về việc sử dụng lối đi chung; Thống nhất ranh giới rõ ràng, tránh tranh chấp về sau; Giữ gìn mối quan hệ đoàn kết, không để mâu thuẫn tái diễn.
Sau quá trình hòa giải, hai bên đã thống nhất phương án sử dụng lối đi hợp lý, gia đình ông Hùng điều chỉnh phần xây dựng để đảm bảo quyền đi lại cho gia đình bà Mai.
Mâu thuẫn được giải quyết, tình làng nghĩa xóm được khôi phục, góp phần giữ gìn ổn định trật tự tại khu dân cư.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL
10. TÌNH HUỐNG: GIỮ TIỀN HAY GIỮ TÌNH
Tóm tắt diễn biến vụ việc: Tại một khu dân cư thuộc xã Tân Hội, tỉnh Lâm Đồng, chị Nguyễn Thị Hoa và chị Lê Thị Thảo là hàng xóm thân thiết, có mối quan hệ gần gũi, tin tưởng nhau trong cuộc sống.
Khoảng một năm trước, do cần vốn làm ăn, chị Thảo đã vay của chị Hoa số tiền 100 triệu đồng. Hai bên chỉ thỏa thuận miệng, không lập giấy tờ, tuy nhiên có thống nhất việc trả lãi hằng tháng ở mức nhất định. Ban đầu, chị Thảo thực hiện việc trả lãi và trả một phần tiền gốc, nhưng sau đó do kinh doanh thua lỗ nên không còn khả năng tiếp tục thanh toán.
Thời gian kéo dài, chị Thảo nhiều lần né tránh, không gặp mặt và không trao đổi rõ ràng về việc trả nợ. Bức xúc trước việc chị Thảo không trả tiền lãi và gốc như đã cam kết lời hứa, trước việc trốn tránh và thiếu thiện chí của chị Thảo, chị Hoa đã nhiều lần đến tận nhà đòi tiền, dẫn đến hai bên xảy ra tranh cãi ồn ào và gay gắt.
Đỉnh điểm mâu thuẫn, chị Hoa đã đăng tải thông tin về việc chị Thảo vay tiền không trả lên mạng xã hội Facebook, kèm theo những lời lẽ mang tính xúc phạm, gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của chị Thảo và gia đình. Sự việc nhanh chóng lan truyền trong khu dân cư, khiến mâu thuẫn không chỉ dừng lại giữa hai cá nhân mà còn ảnh hưởng đến trật tự, quan hệ cộng đồng.
Sau khi bị đăng tải thông tin, chị Thảo phản ứng gay gắt, cho rằng chị Hoa “bôi nhọ danh dự”, đồng thời không chấp nhận mức lãi đã thỏa thuận trước đó. Hai bên tiếp tục xảy ra xung đột, có lời qua tiếng lại ồn ào tại khu dân cư, làm tình hình trở nên căng thẳng, chị Thảo có đơn tố cáo chị Hoa xúc phạm danh dự, nhân phẩm gửi Thôn đề nghị giải quyết.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn:
Mâu thuẫn phát sinh từ việc vay mượn tiền không lập thành văn bản, không quy định rõ ràng về thời hạn trả nợ, phương thức trả nợ và lãi suất, dẫn đến thiếu cơ sở ràng buộc pháp lý.
Bên cạnh đó, việc chị Thảo chậm trả, né tránh, thiếu thiện chí trong trao đổi; trong khi chị Hoa thiếu kiềm chế, sử dụng biện pháp gây áp lực, đăng tải thông tin lên mạng xã hội đã làm mâu thuẫn leo thang.
Ngoài ra, việc có thỏa thuận lãi nhưng không rõ ràng, tiềm ẩn dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật về lãi suất, cũng là yếu tố làm phát sinh tranh chấp.
2. Căn cứ giải quyết:
Về pháp luật:
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều 463: Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên; Điều 466: Bên vay có nghĩa vụ trả nợ đúng hạn; Điều 468: Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay (trừ trường hợp luật khác có quy định).
Như vậy, trường hợp khoản vay giữa hai bên là hợp pháp, tuy nhiên việc thỏa thuận lãi suất cần tuân thủ giới hạn pháp luật.
Trường hợp cho vay với lãi suất vượt mức quy định, có thể bị xử lý theo quy định pháp luật về cho vay lãi nặng.
Đối với hành vi đăng tải thông tin lên mạng xã hội: Theo Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015: danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được pháp luật bảo vệ; Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015: người xâm phạm danh dự, uy tín của người khác phải bồi thường thiệt hại; Căn cứ Nghị định 282/2025/NĐ-CP: hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đăng tải thông tin gây ảnh hưởng đến người khác, gây mất trật tự khu dân cư có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
Về đạo lý:
Trong quan hệ vay mượn giữa hàng xóm, sự tin tưởng là cần thiết, nhưng cũng cần rõ ràng, minh bạch giấy tờ đầy đủ để tránh hiểu lầm và phát sinh tranh chấp.
Việc đòi nợ là quyền chính đáng, tuy nhiên cần thực hiện đúng cách, tránh làm tổn thương danh dự người khác. Ngược lại, người vay cũng cần có trách nhiệm, thiện chí trong việc thực hiện nghĩa vụ, không nên né tránh.
3. Hướng giải quyết:
Tổ hòa giải tiến hành: Gặp gỡ riêng từng bên để nắm bắt tâm lý, nguyên nhân sâu xa; Phân tích rõ: Nghĩa vụ trả nợ của chị Thảo; Giới hạn lãi suất theo pháp luật; Hành vi đăng tải thông tin xúc phạm trên mạng xã hội là vi phạm pháp luật; Vận động các bên kiềm chế, tháo gỡ mâu thuẫn trên tinh thần thiện chí; Hướng dẫn các bên thống nhất phương án trả nợ phù hợp.
4. Đề xuất giải pháp cụ thể:
Đối với chị Thảo: Thừa nhận khoản nợ và nghĩa vụ trả nợ; Cam kết trả nợ theo lộ trình cụ thể; Chủ động trao đổi, không né tránh.
Đối với chị Hoa: Gỡ bỏ bài đăng trên mạng xã hội; Chấm dứt hành vi xúc phạm danh dự; Điều chỉnh yêu cầu lãi suất phù hợp quy định pháp luật.
Đối với hai bên: Lập văn bản thỏa thuận trả nợ có xác nhận của tổ hòa giải; Thống nhất mức lãi hợp pháp (nếu có); Cam kết không tái diễn hành vi vi phạm; Giữ gìn mối quan hệ láng giềng.
Kết thúc: Sau quá trình hòa giải, hai bên đã nhận thức rõ quyền, nghĩa vụ và sai sót của mình. Chị Thảo cam kết trả nợ theo lộ trình cụ thể; chị Hoa đồng ý tạo điều kiện, đồng thời gỡ bỏ nội dung đã đăng tải trên mạng xã hội và không tiếp tục có hành vi gây áp lực không phù hợp.
Hai bên đã lập văn bản thỏa thuận với sự chứng kiến của tổ hòa giải, thống nhất thực hiện đúng cam kết. Mâu thuẫn được giải quyết trên tinh thần tự nguyện, góp phần khôi phục tình làng nghĩa xóm và giữ gìn trật tự tại địa phương.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL
11. TÌNH HUỐNG: GÁNH NẶNG YÊU THƯƠNG
Tóm tắt diễn biến vụ việc: Bà Lan sinh sống cùng con trai út tên Dũng và trực tiếp chăm sóc hai cháu nội trong sinh hoạt hằng ngày. Khi con gái gặp biến cố trong hôn nhân và phải trở về nhà mẹ đẻ, bà tiếp tục đón cháu ngoại về nuôi dưỡng. Việc cùng lúc đảm nhận trách nhiệm chăm sóc nhiều cháu nhỏ đã khiến gánh nặng về thể chất, tinh thần và chi phí sinh hoạt của bà ngày càng gia tăng so với vài đồng lương hưu ít ỏi, vượt quá khả năng của một người lớn tuổi.
Trong khi đó, vợ chồng anh Dũng do bận rộn công việc nên chưa có sự chia sẻ, hỗ trợ phù hợp, thậm chí có những lời nói trách móc, cho rằng bà Lan “ôm đồm”, làm bà bị tổn thương về tinh thần. Ở chiều ngược lại, con gái do hoàn cảnh khó khăn, thỉnh thoảng phải đi làm xa nên không thể thường xuyên hỗ trợ chi phí, dẫn đến mâu thuẫn về trách nhiệm chăm sóc và chi phí nuôi dưỡng các cháu ngày càng trở nên căng thẳng.
Mâu thuẫn kéo dài, thiếu sự trao đổi, lắng nghe khiến không khí gia đình ngày càng nặng nề. Các thành viên trong gia đình thường xuyên xảy ra tranh cãi, lời qua tiếng lại, dần mất kiểm soát trong cách ứng xử.
Đỉnh điểm, trong một lần xung đột gay gắt, anh Dũng đã có lời nói xúc phạm đến chị gái và mẹ mình; đồng thời trong lúc nóng giận, khi bà Lan vào can ngăn hai chị em, thì anh Dũng đã có hành vi xô đẩy bà Lan ra và đập phá một số đồ đạc trong gia đình. Bà Lan bị con trai xô ngã gãy xương tay phải đến bệnh viện bó bột, tình hình gia đình trở nên căng thẳng, có dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật.
Sự việc xảy ra tại khu dân cư, ồn ào to tiếng gây mất trật tự, ảnh hưởng đến sinh hoạt của các hộ dân xung quanh. Người chị gái gửi đơn tố giác em trai lên thôn vì hành vi bạo hành, xô ngã mẹ gây thương tích.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn:
Mâu thuẫn phát sinh do việc phân chia trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em trong gia đình chưa hợp lý, bà Lan phải gánh vác phần lớn công việc trong khi các thành viên khác chưa có sự chia sẻ phù hợp.
Bên cạnh đó, áp lực về kinh tế, thiếu sự quan tâm, lắng nghe, chia sẻ giúp đỡ và thấu hiểu giữa các thành viên đã khiến mâu thuẫn ngày càng tích tụ. Việc không kiểm soát được cảm xúc trong quá trình trao đổi, dẫn đến anh Dũng con trai có lời nói xúc phạm, xô xát xảy ra và lỡ tay xô ngã mẹ ruột của mình, đã đẩy mâu thuẫn lên mức nghiêm trọng.
2. Căn cứ giải quyết:
Về mặt pháp luật: Theo Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015: danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được pháp luật bảo vệ.
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015: người có hành vi xâm phạm đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người khác phải bồi thường thiệt hại.
Căn cứ Nghị định 282/2025/NĐ-CP: Điều 7: xử phạt hành vi gây rối trật tự công cộng, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt khu dân cư; Điều 54: xử phạt hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, gây áp lực tinh thần, xâm hại sức khỏe thành viên gia đình;
Các hành vi trong vụ việc có dấu hiệu vi phạm và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
Ngoài ra, căn cứ Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014: Điều 69: Cha mẹ có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con; Điều 71: Con có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc cha mẹ; Điều 107: Các thành viên gia đình có nghĩa vụ quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau; Việc thiếu trách nhiệm, xúc phạm, xô đẩy trong gia đình là vi phạm quy định pháp luật và chuẩn mực gia đình.
Về mặt đạo lý:
Gia đình là nơi gắn kết tình cảm giữa các thành viên, cần được xây dựng trên nền tảng yêu thương, tôn trọng và chia sẻ trách nhiệm.
Việc người con gái gửi con cho cha mẹ chăm sóc trong hoàn cảnh khó khăn cần được cảm thông, hỗ trợ. Tuy nhiên, không vì thế mà đùn đẩy trách nhiệm hoặc có hành vi thiếu chuẩn mực, gây tổn thương lẫn nhau.
3. Hướng giải quyết:
Tổ hòa giải tiến hành gặp gỡ, lắng nghe ý kiến của các bên để làm rõ nguyên nhân mâu thuẫn; Phân tích rõ hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả pháp lý có thể xảy ra nếu tiếp tục tái diễn; Vận động các bên kiềm chế cảm xúc, chấm dứt hành vi xúc phạm, xô xát gây thương tích; Hướng dẫn các bên cùng trao đổi, thống nhất phương án giải quyết phù hợp.
4. Đề xuất giải pháp cụ thể:
Thống nhất phân chia trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng các cháu hợp lý; Con gái có trách nhiệm hỗ trợ chi phí nuôi con trong khả năng; Vợ chồng anh Dũng (con trai) cần chia sẻ công việc, hỗ trợ bà Lan và thông cảm chia sẻ hoàn cảnh khó khăn của chị gái; Anh Dũng phải cam kết không tái diễn hành vi xúc phạm, bạo lực; Tăng cường trao đổi, lắng nghe, giữ gìn hòa khí gia đình; Xây dựng nếp sống gia đình văn hóa, đảm bảo trật tự tại địa phương.
Kết thúc: Sau quá trình hòa giải, các bên đã nhận thức rõ sai sót, hiểu được trách nhiệm và hoàn cảnh của nhau. Người con trai đã nhận lỗi về hành vi nóng nảy, xúc phạm và lỡ tay xô đẩy gây thương tích cho mẹ, chủ động xin lỗi bà Lan và chị gái; các thành viên thống nhất chấm dứt mâu thuẫn, cùng nhau điều chỉnh cách ứng xử và phân chia trách nhiệm phù hợp.
Bà Lan được các con đón về tiếp tục sinh sống trong sự quan tâm, chăm sóc hỗ trợ của gia đình.
Vụ việc được giải quyết trên tinh thần tự nguyện, thấu tình đạt lý, góp phần giữ gìn tình cảm gia đình, ổn định đời sống và bảo đảm trật tự tại địa phương.
Anh em như thể tay chân, rách lành đùm bọc khó khăn đỡ đần.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL
12. TÌNH HUỐNG: HÀNH VI ĐÁNH BẠC VÀ VU KHỐNG XÚC PHẠM DANH DỰ
Tóm tắt diễn biến vụ việc: Tại thôn 5, xã Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng gia đình ông Y Rin và gia đình chị H’Linh là hàng xóm lâu năm, có quan hệ bình thường.
Thời gian gần đây, con trai ông Y Rin là Y Khoa thường xuyên tụ tập bạn bè vào buổi tối, gây tiếng ồn, ảnh hưởng đến sinh hoạt của các hộ xung quanh, đặc biệt là gia đình chị H’Linh.
Chị H’Linh đã nhiều lần góp ý nhưng không được gia đình ông Y Rin tiếp thu. Sau đó một thời gian, vào một buổi chiều muộn lực lượng Công an xã đã bất ngờ xuất hiện và kiểm tra nhà của ông Y Rin và đã phát hiện có một nhóm người tụ tập đánh bạc, trong đó có người con trai của ông Y Rin. Công an xã đã đưa các đối tượng có hành vi đánh bạc về trụ sở xã để xử lý theo quy định pháp luật.
Gia đình ông Y Rin cho rằng chị H’Linh là người báo tin cho Công an xã nên đã sang nhà chị H’Linh lớn tiếng, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của chị.
Sự việc làm mâu thuẫn giữa hai bên trở nên căng thẳng, ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương. Đồng thời, Tổ hòa giải thôn 5 đã nhận được đơn tố giác của ông Y Rin đối với việc bà H’Linh đã nhận tiền của Công an xã 15 triệu đồng để báo tin cho Công an xã.
Nếu được phân công hòa giải vụ việc, ông (bà) sẽ hòa giải như thế nào?
Trả lời:
1. Xác định nguyên nhân mâu thuẫn
Mâu thuẫn phát sinh do gia đình ông Y Rin để con trai là Y Khoa và bạn bè tụ tập, chơi đánh bạc vào các buổi chiều tối gây tiếng ồn, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của gia đình chị H’Linh và các hộ xung quanh.
Sau sự việc lực lượng chức năng kiểm tra và phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật đánh bạc, do thiếu thông tin và nghĩ rằng chị H’Linh là người báo tin cho Công an. Từ đó dẫn đến việc mâu thuẫn xung đột giữa ông Y Rin và chị H’Linh việc ông Y Rin lớn tiếng, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của chị đã làm mâu thuẫn trở nên căng thẳng. Đỉnh điểm căng thẳng khi có đơn tố giác của ông Y Rin đối với chị H’Linh đã nhận tiền của Công an xã 15 triệu đồng để báo tin cho Công an xã.
2. Căn cứ giải quyết
- Về mặt pháp luật:
Hành vi tụ tập gây mất trật tự, đặc biệt có hành vi đánh bạc là hành vi vi phạm pháp luật và đã bị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.
Việc gia đình ông Y Rin quy chụp cho chị H’Linh báo tin cho Công an để nhận tiền khi không có căn cứ, chứng cứ. Đồng thời, ông còn có hành vi sử dụng lời nói xúc phạm danh dự, nhân phẩm của chị H’Linh là hành vi vi phạm pháp luật. Cụ thể:
Theo Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được pháp luật bảo vệ.
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm của người khác gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng.
Trường hợp nghiêm trọng, có thể bị xem xét xử lý theo Điều 155, 156 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
- Về mặt đạo lý:
Trong đời sống cộng đồng, đặc biệt tại khu dân cư, cần đề cao tinh thần:
“Tối lửa tắt đèn có nhau” “Bán anh em xa, mua láng giềng gần” Đoàn kết, tương trợ, tôn trọng giúp đỡ lẫn nhau. Việc hiểu lầm là điều có thể xảy ra, tuy nhiên không nên vội vàng quy chụp, xúc phạm người khác. Mỗi người cần bình tĩnh, kiềm chế cảm xúc và ứng xử có văn hóa để giữ gìn tình làng nghĩa xóm.
3. Hướng giải quyết
Tổ hòa giải tiến hành: Gặp gỡ, lắng nghe ý kiến của các bên để làm rõ nguyên nhân, giải tỏa hiểu lầm; Phân tích rõ hành vi vi phạm pháp luật của các bên:
Nhóm Y Khoa: hành vi tụ tập gây ồn, có dấu hiệu vi phạm trật tự công cộng, hành vi đánh bạc (đã bị xử lý)
Gia đình ông Y Rin: hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, nghi ngờ không có căn cứ
Gia đình ông Y Rin cần nhận thức sai sót, chấm dứt hành vi xúc phạm, công khai xin lỗi
Chị H’Linh được đề nghị cảm thông, chia sẻ và tiếp tục giữ gìn tình làng nghĩa xóm
- Đề xuất giải pháp cụ thể:
Cần tuân thủ các nội dung của xây dựng gia đình văn hóa ở khu dân cam kết không tụ tập gây ồn vào ban đêm, chấp hành quy định về trật tự khu dân cư.
Hai bên cam kết không tái diễn hành vi xung đột, ứng xử văn minh, giữ mối quan hệ láng giềng.
Qua hòa giải, các bên đã hiểu và thông cảm cho nhau, nhận thức được hành vi sai trái, tự nguyện xin lỗi và cam kết khắc phục, góp phần giữ gìn an ninh trật tự và tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư.
Đỗ Toàn – Phòng PBGDPL