Trong thực tế, nhiều trường hợp nam, nữ đã chung sống với nhau như vợ chồng từ trước năm 1987 nhưng không thực hiện đăng ký kết hôn. Khi một trong hai bên có nhu cầu kết hôn với người khác, không ít người băn khoăn liệu có phải thực hiện thủ tục ly hôn hay không?.
Trường hợp của anh Triệu Văn Bằng là một ví dụ điển hình. Anh Bằng cùng chị Bùi Thanh Mai đến UBND xã Đạ Huoai 2 (tỉnh Lâm Đồng) để làm thủ tục đăng ký kết hôn. Qua xác minh tình trạng hôn nhân, cán bộ tư pháp phát hiện anh Bằng đã chung sống như vợ chồng với chị Giàng Thị Mị từ năm 1985 và có 03 người con chung, tuy nhiên chưa từng đăng ký kết hôn.
Hình ảnh người dân làm TTHC tại xã Đạ Huoai 2
- Hỏi: Anh Triệu Văn Bằng chung sống như vợ chồng với chị Giàng Thị Mị trước ngày 03/01/1987 nhưng không đăng ký kết hôn thì có được công nhận là vợ chồng không?
- Trả lời: Có. Theo điểm 2 Điều 44 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định: “Đối với trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03 tháng 01 năm 1987 mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích và tạo điều kiện để đăng ký kết hôn. Quan hệ hôn nhân được công nhận kể từ ngày các bên xác lập quan hệ chung sống với nhau như vợ chồng”.
- Hỏi: Nếu anh Bằng muốn kết hôn với người khác thì có cần làm thủ tục ly hôn không?
- Trả lời: Cần phải làm thủ tục ly hôn. Pháp luật công nhận quan hệ vợ chồng đối với trường hợp chung sống trước ngày 03/01/1987, dù không đăng ký kết hôn. Do đó, để kết hôn với người khác, người đang trong quan hệ này bắt buộc phải thực hiện thủ tục ly hôn theo quy định (theo điểm 1 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/1/2001 của Bộ Tư pháp-Tòa án nhân dân tối cao-Viện Kiểm Sát nhân dân tối cao).
- Hỏi: Nếu không ly hôn mà vẫn đăng ký kết hôn với người khác thì có vi phạm pháp luật không? Trường hợp chung sống với nhau sau ngày 03/1/1987 không đăng ký kết hôn thì xử lý như thế nào?
- Trả lời: Nếu không ly hôn mà vẫn đăng ký kết hôn với người khác thì vi phạm chế độ một vợ một chồng. Đối với các trường hợp chung sống như vợ chồng sau thời điểm này (03/1/1987) mà không đăng ký kết hôn, thì pháp luật không công nhận là vợ chồng (quy định tại điểm 2 Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP). Nếu có yêu cầu ly hôn, Tòa án sẽ tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng, còn các vấn đề về con chung và tài sản sẽ giải quyết theo quy định pháp luật dân sự.
Qua vụ việc trên cho thấy, việc nắm rõ các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình, đặc biệt là các quy định chuyển tiếp đối với quan hệ chung sống trước năm 1987, là hết sức cần thiết. Điều này không chỉ giúp người dân bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong quan hệ hôn nhân, tài sản và nuôi con mà còn tránh được những vướng mắc, rủi ro pháp lý khi xác lập quan hệ hôn nhân mới.
Bài học rút ra:
- Đối với trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng trước ngày 03/01/1987, dù không đăng ký kết hôn nhưng vẫn được pháp luật công nhận là quan hệ hôn nhân hợp pháp (hôn nhân thực tế). Vì vậy, khi muốn chấm dứt quan hệ để kết hôn với người khác, bắt buộc phải thực hiện thủ tục ly hôn theo quy định.
- Đăng ký kết hôn không chỉ là thủ tục hành chính mà là cơ sở pháp lý quan trọng để Nhà nước công nhận và bảo vệ quan hệ hôn nhân. Trong mọi trường hợp, khi xác lập hoặc chấm dứt quan hệ hôn nhân, người dân cần tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo quy định.
- Cán bộ cơ sở cần tăng cường tuyên truyền, giải thích rõ ràng, dễ hiểu các quy định pháp luật, nhất là những quy định chuyển tiếp liên quan đến giai đoạn trước năm 1987, để người dân nắm bắt và thực hiện đúng.
Kim Oanh, Phòng HCTP