Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 năm 2026 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Việc ban hành Luật mới nhằm thay thế toàn bộ Luật Hộ tịch năm 2016, qua đó thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, giải quyết triệt để những bất cập thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp. Xin giới thiệu một số điểm quy định của Luật Hộ tịch năm 2026 mang tính đột phá mới như sau:
1. Ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Luật Hộ tịch năm 2026 đã quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch, bao gồm các nội dung: (i) xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia; xác định rõ các thông tin, nguồn thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch; quy định rõ về việc thu thập, cập nhật, điều chỉnh thông tin hộ tịch cá nhân trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch; kết nối, chia sẻ, khai thác, bảo vệ Cơ sở dữ liệu hộ tịch; (ii) việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đăng ký hộ tịch trên môi trường điện tử; khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử để thực hiện đăng ký hộ tịch; sử dụng Sổ hộ tịch điện tử; quy định giá trị sử dụng của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử.
2. Việc ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch
Để bảo đảm tính chủ động trong giải quyết TTHC, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, khoản 2 Điều 8 Luật đã quy định cho phép UBND cấp xã căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quyết định việc ủy quyền cho công chức hộ tịch ký các giấy tờ hộ tịch (trừ việc khai sinh, kết hôn và các việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài).
Cơ chế ủy quyền này phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở hoạt động linh hoạt, hiệu quả; tăng cường tính chịu trách nhiệm của công chức hộ tịch, bảo đảm tính liên tục của hoạt động đăng ký hộ tịch trong mọi tình huống. Việc quy định rõ phạm vi, trách nhiệm và chế độ kiểm tra đối với công chức được ủy quyền sẽ vừa bảo đảm an toàn pháp lý, vừa đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch.
3. Quy định về đăng ký khai sinh, khai tử “chủ động”
Luật Hộ tịch năm 2026 đã cho phép đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử “chủ động” đối với các trường hợp sinh hoặc tử vong tại cơ sở khám, chữa bệnh và dữ liệu đăng ký khai sinh, khai tử được kết nối, chia sẻ tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Việc đăng ký khai sinh, khai tử “chủ động” sẽ được Bộ Tư pháp triển khai thí điểm vào năm 2028, mở rộng phạm vi thực hiện và bảo đảm từ 01/01/2031 thực hiện thống nhất trong phạm vi toàn quốc.
4. Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú
Luật quy định thủ tục đăng ký hộ tịch theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc nơi cư trú:
- Cho phép người dân thực hiện Khai sinh; Kết hôn; Giám hộ; giám sát việc giám hộ; Nhận cha, mẹ, con; Thay đổi thông tin hộ tịch; Tình trạng hôn nhân; Khai tử; Cập nhật vào sổ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, quyết định, giấy tờ hộ tịch do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp, xác nhận tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào, không phụ thuộc nơi cư trú.
- Cắt giảm thành phần hồ sơ là bản giấy theo nguyên tắc: cơ quan đăng ký hộ tịch khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử từ các cơ sở dữ liệu để giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, không yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình nếu khai thác được dữ liệu.
- Người dân được lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả bằng nhiều hình thức (trực tiếp, qua hệ thống bưu chính, trên môi trường điện tử), không phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch để ký vào Sổ hộ tịch nên có thể yêu cầu đăng ký trực tuyến toàn trình với hầu hết các thủ tục (trừ các thủ tục đăng ký hộ tịch thiết yếu, có điều kiện như: kết hôn).
5. Phân quyền, phân cấp triệt để gắn với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp
Để thể chế hóa chủ trương của Đảng về việc hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, dự thảo Luật quy định phân quyền triệt để việc đăng ký hộ tịch cho Ủy ban nhân dân cấp xã, trong đó xác định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, giữa các chính quyền cấp tỉnh và cấp xã, đáp ứng yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, gắn với phân cấp, phân quyền tối đa theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Để triển khai thi hành đồng bộ, kịp thời, hiệu quả Luật Hộ tịch năm 2026 trên địa bàn tỉnh, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 9307/KH-UBND ngày 17/6/2026. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, thường xuyên của UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh, sự phối hợp hiệu quả, chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành, địa phương và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình triển khai thi hành Luật. Từ đó phát huy trách nhiệm, tính chủ động, tích cực của các sở, ban, ngành, cơ quan liên quan, các địa phương và các cơ quan, tổ chức khác có liên quan trong việc triển khai thi hành Luật.
Lê Huân – Sở Tư pháp Lâm Đồng