Luật Dân số năm 2025 (Luật số 113/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Đây là dấu mốc quan trọng trong chính sách dân số của Việt Nam khi chuyển trọng tâm từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”, đồng thời dành sự quan tâm đặc biệt đến phụ nữ thông qua việc tăng thời gian nghỉ thai sản cùng hàng loạt chính sách hỗ trợ tài chính, thiết thực giảm tải gánh nặng kinh tế và chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng tổ chức Hội nghị triển khai Đề án “Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ” giai đoạn 2025-2027 trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.
Từ 01/7/2026, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng.
Đây là điểm mới đáng chú ý tại Luật Dân số 2025. Theo đó, tại khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025 quy định về các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế: Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 29 Luật Dân số 2025, số 113/2025/QH15 sửa đổi bổ sung khoản 1 Điều 139 của Bộ luật Lao động 2019, số 49/2019/QH14 quy định về chế độ nghỉ thai sản như sau:
- Lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 06 tháng.
- Trường hợp sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 07 tháng; thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 02 tháng.
Như vậy, kể từ ngày 01/7/2026, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng (tăng một tháng so với trước đây) và người chồng được nghỉ 10 ngày để cùng chăm sóc gia đình.
Sinh hai con được ưu tiên mua nhà ở xã hội
Theo Quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025 quy định về các biện pháp để duy trì mức sinh thay thế bao gồm:
- Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi.
- Ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 02 con đẻ trở lên.
Theo Luật Dân số năm 2025, Nhà nước sẽ hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi người tại vùng có mức sinh thấp hoặc thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người. Đặc biệt, các gia đình có từ 02 con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Chính sách này giúp các cặp vợ chồng sớm an cư, giảm gánh nặng kinh tế để tập trung nuôi dạy con cái.
Vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con
Theo Điều 13 Luật Dân số 2025, số 113/2025/QH15 quy định về quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con, chăm sóc sức khỏe sinh sản như sau:
- Quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.
- Bảo vệ sức khỏe, thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS và thực hiện các biện pháp khác liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Như vậy, thay vì khuyến khích mỗi cặp đôi chỉ có từ 1 đến 2 con như quy định cũ, Luật Dân số 2025 trao quyền tự quyết về thời điểm, số lượng và khoảng cách sinh. Quyết định này dựa trên điều kiện sức khỏe, thu nhập và hoàn cảnh cụ thể của mỗi gia đình. Đây là giải pháp cấp thiết nhằm vực dậy mức sinh đang chạm đáy lịch sử và khắc phục chênh lệch mức sinh giữa các vùng miền.
Bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi bị đình chỉ hành nghề
Để giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính, luật nghiêm cấm việc lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Theo đó, người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ khám chữa bệnh. Quy định này góp phần hạn chế tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, bảo đảm quyền được sinh ra bình đẳng của trẻ em và hướng tới phát triển dân số bền vững.
Luật Dân số năm 2025 góp phần quan trọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với mức sinh thấp, già hóa dân số và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực.
Việc bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ phụ nữ, đặc biệt là quy định lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 07 tháng, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của người lao động, đồng thời tạo điều kiện để các gia đình yên tâm sinh con, chăm sóc và nuôi dạy con. Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng chính sách dân số nhân văn, lấy người dân làm trung tâm, góp phần xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc và phát triển bền vững đất nước.
Đinh Trúc - PBGDPL