Trong thời gian vừa qua, nhất là sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, tỉnh Lâm Đồng đã tập trung triển khai việc sắp xếp, kiện toàn hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động và đẩy mạnh cơ chế tự chủ. Tỉnh đã ban hành các phương án tổng thể và đề án chuyên ngành để tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập, bảo đảm phù hợp với quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực và yêu cầu phục vụ người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều đơn vị sự nghiệp công lập vẫn còn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước, mức độ tự chủ chưa cao, việc phân cấp quản lý và tổ chức bộ máy giữa các cấp, các ngành chưa thực sự đồng bộ.
Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh Lâm Đồng tổ chức phiên đấu giá
Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện thể chế về tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập trong bối cảnh hệ thống pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước đã có nhiều thay đổi, đặc biệt là việc Quốc hội ban hành Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và Luật Viên chức năm 2025. Đồng thời, quá trình thực hiện Nghị định số 120/2020/NĐ-CP trong thời gian qua đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Ngày 28/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 299/2026/NĐ-CP quy định tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế Nghị định số 120/2020/NĐ-CP ngày 07/10/2020 và Nghị định số 283/2025/NĐ-CP ngày 31/10/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 120/2020/NĐ-CP.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể hơn về nguyên tắc thành lập, tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, việc tổ chức đơn vị sự nghiệp phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch mạng lưới, yêu cầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, khả năng cân đối nguồn lực, đồng thời gắn với chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của khu vực sự nghiệp công lập.
Nghị định cũng quy định rõ các điều kiện thành lập, tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập. Việc thành lập mới chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chức năng, nhiệm vụ, cơ sở pháp lý, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và nhân lực; đồng thời phải bảo đảm không trùng lặp chức năng, nhiệm vụ với các đơn vị hiện có. Đối với việc tổ chức lại hoặc giải thể, Nghị định yêu cầu phải căn cứ vào yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, mức độ tự chủ, hiệu quả hoạt động và nhu cầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.
Đáng chú ý, Nghị định tiếp tục mở rộng quyền tự chủ về tổ chức bộ máy đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên. Các đơn vị này được quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị trực thuộc theo đề án tự chủ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và theo quy định của pháp luật. Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, việc tổ chức bộ máy vẫn do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo quy định hiện hành.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định việc phân loại và xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập nhằm làm cơ sở xác định cơ chế quản lý, mức độ tự chủ, tổ chức bộ máy và quản lý đội ngũ viên chức. Các quy định này góp phần nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, đồng thời tạo điều kiện để các đơn vị phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức và hoạt động.
Việc ban hành Nghị định số 299/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập, đáp ứng yêu cầu tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế tự chủ, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Bích Quyên – Văn phòng Sở