Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đây là đạo luật đầu tiên điều chỉnh toàn diện các hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên, thể hiện rõ quan điểm lấy lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên làm trung tâm, đề cao tính giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng thay vì chỉ chú trọng xử lý bằng các biện pháp hình sự.
Là địa phương có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, nhiều khu vực thuộc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nên Lâm Đồng vẫn còn không ít người chưa thành niên và gia đình còn gặp trở ngại trong việc tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ pháp lý. Trước thực tiễn đó, hoạt động trợ giúp pháp lý đã phát huy vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, góp phần bảo đảm việc giải quyết các vụ án đúng quy định pháp luật, đồng thời thể hiện tính nhân văn của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024.
Điển hình là vụ án của T.L.N.Trung và N.Đ.Văn là đối tượng người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị truy tố về tội “Trộm cắp tài sản”, tội “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”. Ngay từ giai đoạn đầu tố tụng, Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lâm Đồng đã tham gia từ giai đoạn lấy lời khai, hỏi cung, nghiên cứu toàn diện hồ sơ vụ án, gặp gỡ người được trợ giúp pháp lý và gia đình để làm rõ các yếu tố về nhân thân, hoàn cảnh sống, quá trình học tập cũng như nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội. Đồng thời, Trợ giúp viên pháp lý chủ động thu thập các tài liệu, chứng cứ có lợi, phân tích tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và đánh giá khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên nhằm đề xuất áp dụng chính sách xử lý phù hợp.
Tại phiên họp xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng ngày 08/7/2026, TGVPL đưa ra quan điểm rằng trong vụ án của T.L.N.Trung và N.Đ.Văn có nhiều căn cứ để xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo quy định tại Điều 37 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Trên cơ sở các căn cứ pháp lý và thực tiễn của vụ án, TGVPL đã chứng minh các bị can có nhiều yếu tố thuận lợi cho việc giáo dục, phục hồi đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 37 như: độ tuổi của hai bị can là từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; đều phạm tội lần đầu, thuộc trường hợp ít nghiêm trọng, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại, có nhân thân tốt, có nơi cư trú rõ ràng và vẫn đang trong độ tuổi học tập. Các em nhận thức được hành vi sai trái của mình, có thái độ hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng và thể hiện mong muốn sửa chữa lỗi lầm để tiếp tục học tập, rèn luyện. Những yếu tố này cho thấy các bị can có khả năng tự giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng mà không cần áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc. Từ đó, TGVPL đề nghị Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 tỉnh Lâm Đồng xem xét miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng chính sách xử lý chuyển hướng đối với T.L.N.Trung và N.Đ.Văn, tạo điều kiện để các em có cơ hội sửa chữa sai lầm, tiếp tục học tập và phát triển trong môi trường bình thường và quan điểm này đã được Viện kiểm sát chấp nhận.
Vụ án là minh chứng sinh động cho hiệu quả của hoạt động trợ giúp pháp lý trong việc bảo đảm quyền bào chữa, quyền được bảo vệ của người chưa thành niên theo quy định của pháp luật. Sự tham gia kịp thời, trách nhiệm và chuyên môn của Trợ giúp viên pháp lý không chỉ giúp người chưa thành niên được tiếp cận đầy đủ các chính sách pháp luật có lợi mà còn hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá toàn diện nhân thân, hoàn cảnh, nguyên nhân phạm tội và khả năng phục hồi để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.
Trong thời gian tới, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lâm Đồng sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý; tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan bảo vệ trẻ em, nhà trường và chính quyền địa phương; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, phổ biến các quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đến người dân, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng sâu, vùng xa. Qua đó, góp phần bảo đảm mọi người chưa thành niên thuộc diện được trợ giúp pháp lý đều được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, kịp thời và chất lượng, xây dựng nền tư pháp thân thiện, nhân văn và vì sự phát triển toàn diện của trẻ em.
Như Quỳnh – TTTGPL