Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định 75/2026/NĐ-CP ngày 16/3/2026 quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về quản lý, sử dụng kinh phí quản lý hành chính, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026.
Thay vì cơ chế xin - cho, các đơn vị giờ đây được chủ động hơn trong việc phân bổ kinh phí, đặc biệt là cơ chế sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí tiết kiệm được. Nghị định quy định rõ ràng hơn các khoản chi thu nhập tăng thêm, thưởng và phúc lợi, tạo động lực thực chất cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động (gọi tắt CB, CC, VC, NLĐ) nâng cao năng suất lao động. Đồng thời, quy trình báo cáo và kiểm soát được số hóa mạnh mẽ, giúp minh bạch hóa mọi khoản chi tiêu công. Đây chính là đòn bẩy để xây dựng một bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả và liêm chính trong kỷ nguyên mới.
So với các quy định trước đây, Nghị định 75/2026/NĐ-CP có nhiều điểm mới quan trọng, góp phần hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính trong khu vực hành chính nhà nước:
1. Mở rộng và cụ thể hóa đối tượng áp dụng: Nghị định quy định rõ hơn phạm vi áp dụng, bao gồm hầu hết các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, kể cả cấp xã và các tổ chức hành chính có sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là bước mở rộng so với trước, bảo đảm bao quát toàn hệ thống hành chính.
2. Quy định chặt chẽ nguyên tắc thực hiện tự chủ: Một điểm mới đáng chú ý là nguyên tắc thực hiện cơ chế tự chủ được cụ thể hóa, yêu cầu không làm tăng kinh phí được giao (trừ trường hợp đặc biệt), đồng thời gắn quyền tự chủ với trách nhiệm của người đứng đầu và yêu cầu sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, công khai.
3. Bổ sung cơ chế khoán chi và quản lý linh hoạt kinh phí: Nghị định cho phép khoán quỹ tiền lương và chi hoạt động thường xuyên trong phạm vi kinh phí được giao, tạo điều kiện để cơ quan chủ động điều hành chi tiêu phù hợp thực tế. Thủ trưởng cơ quan thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về quyết định định mức chi tiêu. Đây là bước tiến trong việc tăng quyền chủ động tài chính cho đơn vị.
4. Cho phép sử dụng kinh phí tiết kiệm để tăng thu nhập: Một nội dung mới đáng chú ý là cho phép sử dụng phần kinh phí tiết kiệm được để chi bổ sung thu nhập (tiền lương, thưởng) cho CB, CC, VC, NLĐ theo quy định. Hàng quý được tạm chi trước thu nhập tăng thêm tối đa không quá 60% quỹ tiền lương thực tế của CB, CC, NLĐ (không bao gồm các khoản phụ cấp theo lương; các khoản đóng góp theo lương nếu có) do nhà nước quy định trong một quý của cơ quan. Điều này góp phần khuyến khích tiết kiệm và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
(Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được hưởng phúc lợi vào các dịp nghỉ lễ trong năm. ảnh: Tâm Nhi)
5. Quy định rõ nguồn kinh phí và phạm vi chi: Nghị định làm rõ nguồn kinh phí thực hiện cơ chế tự chủ gồm ngân sách nhà nước và các nguồn thu hợp pháp khác; đồng thời quy định cụ thể nội dung chi, phạm vi chi nhằm tăng tính minh bạch và dễ thực hiện.
6. Bổ sung trách nhiệm báo cáo, kiểm tra và giám sát: Các cơ quan phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về kết quả thực hiện cơ chế tự chủ; Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm việc sử dụng kinh phí đúng quy định.
Nghị định 75/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 117/2013/NĐ-CP, tạo khung pháp lý mới đồng bộ, phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước và yêu cầu cải cách tài chính công hiện nay.
Tâm Nhi – VP Sở