Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã. Trong đó, Điều 84 Nghị định quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp, đáng chú ý là thẩm quyền xử lý các vi phạm hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi của công dân.
Thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền trong việc xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình như sau: “Phạt tiền đến 15.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình.”
Như vậy, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền khá lớn trong việc xử lý các vi phạm hành chính xảy ra trên địa bàn quản lý. Điều này giúp đảm bảo các hành vi vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình được xử lý kịp thời, hiệu quả, góp phần duy trì trật tự, kỷ cương xã hội.
Thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp tỉnh
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 84 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền trong việc xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình như sau: “Phạt tiền đến 30.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình.”
So với Chủ tịch UBND cấp xã, thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp tỉnh rộng hơn về mức phạt tiền và lĩnh vực áp dụng. Điều này phù hợp với vai trò quản lý nhà nước trên địa bàn rộng lớn hơn và tính chất phức tạp của các hanh vi vi phạm hành chính ở cấp tỉnh.
Ngoài ra, liên quan đến lĩnh vực hôn nhân và gia đình, điểm mới nổi bật của Nghị định 109/2026/NĐ-CP đó là tăng mức phạt hành vi ngoại tình.
Theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP, các hành vi vi phạm về kết hôn, ly hôn và chế độ một vợ, một chồng bị xử phạt theo hai khung chính là:
+ Phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với các hành vi như: đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác; chung sống với người mà mình biết rõ đã có gia đình; kết hôn hoặc chung sống trái quan hệ gia đình; cản trở kết hôn, ly hôn hoặc yêu sách của cải trong kết hôn.
+ Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với các hành vi nghiêm trọng hơn như: kết hôn hoặc chung sống cận huyết; cưỡng ép, lừa dối kết hôn hoặc ly hôn; đồng thời áp dụng đối với các hành vi lợi dụng quan hệ hôn nhân để trục lợi
Việc tăng mức xử phạt đối với hành vi ngoại tình và các vi phạm liên quan được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân, qua đó bảo vệ các giá trị đạo đức gia đình, giữ gìn và phát huy văn hóa truyền thống, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Ảnh hưởng của Nghị định 109/2026/NĐ-CP đến lĩnh vực Hành chính tư pháp và Hôn nhân gia đình
Nghị định 109/2026/NĐ-CP là một Nghị định quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến lĩnh vực Hành chính tư pháp và Hôn nhân gia đình, ảnh hưởng trực tiếp đến việc xử lý các vi phạm liên quan đến thủ tục hành chính, đăng ký hộ tịch, các vấn đề hôn nhân và gia đình.
Việc quy định rõ thẩm quyền của Chủ tịch UBND các cấp giúp tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Do đó việc hiểu và áp dụng đúng quy định này là rất cần thiết. Vì vậy để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong quá trình thực thi, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, sự giám sát của cộng đồng và sự tham gia của các tổ chức xã hội, đồng thời cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật nâng cao nhận thức của người dân và các tổ chức về các quy định của Nghị định 109/2026/NĐ-CP.
Nghị định 109/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 18 tháng 5 năm 2026 và thay thế Nghị định số 82/2020/NĐ-CP.
Nguyễn Hà – Phòng HCTP