Phân công hai trợ giúp viên pháp lý cho các bên có quyền lợi đối lập, có phù hợp quy định pháp luật không?

Trong quá trình triển khai hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL), không hiếm gặp những vụ việc mà cả hai bên trong cùng một vụ án hoặc vụ việc dân sự – hình sự đều thuộc nhóm đối tượng được hưởng TGPL theo quy định pháp luật. Khi đó, một câu hỏi được đặt ra là liệu Trung tâm TGPL nhà nước có thể phân công hai trợ giúp viên pháp lý (TGVPL) của mình tham gia cho hai bên có quyền lợi đối lập hay không?

Về nguyên tắc, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 xác lập rõ ràng các nguyên tắc chi phối hoạt động TGPL, bao gồm tính độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp (Điều 3). Đây là những chuẩn mực bắt buộc nhằm bảo đảm chất lượng, hiệu quả và sự công tâm của hoạt động TGPL trong thực tiễn. Bên cạnh đó, Điều 25 Luật TGPL năm 2017 chỉ yêu cầu cá nhân TGVPL phải từ chối hoặc chấm dứt việc thực hiện TGPL khi có căn cứ cho rằng sự tham gia của mình có thể ảnh hưởng đến tính khách quan trong giải quyết vụ việc, nhất là khi các bên có quyền lợi mâu thuẫn với nhau. Quy định này tập trung điều chỉnh trách nhiệm nghề nghiệp của người thực hiện TGPL, chứ chưa mở rộng phạm vi điều chỉnh ở cấp tổ chức.

Từ căn cứ pháp lý hiện hành cho thấy Luật TGPL chưa có quy định cấm Trung tâm TGPL phân công hai TGVPL cho hai bên có quyền lợi đối lập trong cùng một vụ việc mà trao quyền chủ động nhất định cho Trung tâm TGPL trong việc tổ chức thực hiện TGPL.

Thời gian qua, căn cứ vào yêu cầu trợ giúp pháp lý hợp lệ của các đương sự và trên cơ sở bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lâm Đồng đã bố trí hai TGVPL cho hai bên có quyền lợi đối lập trong cùng một vụ việc với điều kiện phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc nghề nghiệp, đánh giá kỹ khả năng phát sinh xung đột lợi ích; bảo đảm tách biệt hồ sơ, thông tin và quá trình thực hiện TGPL; đồng thời yêu cầu TGVPL cam kết tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ độc lập, khách quan và bảo mật theo quy định pháp luật. Cùng với đó, Trung tâm cũng tăng cường công tác quản lý, giám sát, quán triệt quy tắc đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm nghề nghiệp đối với TGVPL được phân công, nhằm bảo đảm việc trợ giúp pháp lý được thực hiện đúng pháp luật, đúng đối tượng và đạt hiệu quả cao.

Trong bối cảnh số lượng người thuộc diện được TGPL ngày càng tăng, trong khi nguồn nhân lực TGVPL ở địa phương còn hạn chế khiến việc phân công nhiều TGVPL trong cùng một vụ việc càng trở nên có ý nghĩa. Điều này không chỉ góp phần bảo đảm kịp thời quyền tiếp cận công lý của người yếu thế mà còn khẳng định vai trò, vị trí của hệ thống trợ giúp pháp lý Nhà nước trong việc bảo đảm công bằng xã hội và thượng tôn pháp luật.